Shqiperia.com

Nje roman qe duhet trajtuar me ndershmeri*

Për shumëçka mund të shprehemi këtu e në analizat e tjera që, me siguri në të ardhmen do t’i bëhen romanit të Arlinda Gumës, na i ka qartësuar vetë autorja. “Dua të të rrëfej se teksa i afrohesha podiumit dhe mbërthehesha nga sytë plot kureshti të të pranishmëve, seç më erdhi një dëshirë t’i evitoja ato fjalimet standarde, që mbahen rëndom në raste të atilla: falenderime standard, komplimente standard, buzëqeshje standard” i shkruan në një e-mail shkrimtarja e njohur Siria Athanas gazetarit të kronikës rozë L.E.

Duke iu përmbajtur këtij “urdhëri” të saj si tekst e nëntekst, dua të them se shkrimtaren e talentuar Arlinda Guma, nuk kam patur rast ta njoh dhe, këtu në këtë promovim, e shoh për herë të parë. Porse më vjen mirë, që në fazën parapërgatitore, kur më është kërkuar mendim, kam ndikuar, – jo pa entuziazëm të papërligjur, – që t’i hapet udhë botimit të këtij romani.

“Romani “Bulevardi i yjeve” i autores Arlinda Guma, – i shkruaja redaksisë së “Toenës”, – mendoj se është interesant, intrigues, shkruar me kulturë, këndshëm, rrjedhshëm dhe ndjehet poetja e ardhur në prozë. Gjykoj se kemi të bëjmë me autore me përvojë e kërkesa të larta artistike e estetike ndaj vetes; me kërkime e realizime serioze në strukturën kompozicionale të veprës, me një stil të konsoliduar e modern, me tipizim e individualizim origjinal të galerisë së karaktereve jetësore dhe me një gjuhë të pasur, me prirjen pozitive për ta pasuruar atë. Në tërësinë e romanit titullimi i kapitujve të tij mund të mos çojë peshë, po kjo s’ka se si të mos bëjë përshtypje, pasi në të shumtën e rasteve ato janë poetikë, kuitesencë e, si kudo gjetkë, ndjehet poetja.

Fokusimi në mjediset, psikologjinë e njerëzve me probleme mendore dhe të afërmeve të tyre, ndërthurja e tyre në kohë dhe hapësirë me realitetin jashtë spitalit psikiatrik, paraqet interes dhe nuk është aq e trajtuar në letrat shqipe, përveçse në kinematografi, dhe këtu shkarazi. Faqet në vazhdim, me hyrjen në rrjedhat e romanit të shkrimtares Siria Athanas, autores së romanit “Kukullat” dhe të gazetarit L.E, e bëjnë romanin më intrigues e dinamik.” etj, etj.

Në këtë audiencë mikse, me lexues të romanit, shpresoj të jetë kështu, me miq, shokë e shoqe e të afërm të protagonistes të këtij eventi, me autorë, botues e njerëz të medias e ndjen të vështirë për të gjetur një rezultante se çfarë më parë duhet të vësh në spikamë, gjithsesi sipas “urdhërit” paraprak e të paralajmëruar “antistandard” të Gumës. Përkitazi disa gjëra janë thënë në shënimet profesionale, mendoj, që shoqërojnë botimin, në disa recensionime në media, ku nuk mund të rri pa e cekur “komplimentin” ndaj librit në një të përditshme, tekstualisht “Një roman i shkruar KUJDESSHËM”, pasi sado që e vras mendjen për të gjetur domethënien kontekstuale të këtij cilësori, sinqerisht nuk e kuptoj se ç’do të thotë “roman i shkruar KUJDESSHËM”.

Në fakt s’e kam krejt hallin te ky cilësor i çuditshëm që hyn këtu nga fusha kryesisht militare, ndërtimore etj, po te preokupimi që prurja të tilla si romani i Arlindës etj, duhen trajtuar me kujdes të veçantë, me ndershmëri e dashamirësi, me vëmendje, seriozitet e përgjegjësi, pasi e them me bindje të plotë se nuk janë të përditshme, se nuk janë aq të shpeshta këso prurjesh, përkundrazi. Edhe kur të ka ardhur një shans për të afruar lexuesin e ri të ftohtë, dembel e përtac me një letërsi bashkëkohore e modern, – jo për humor, Bio, – ku mund t’i shohë bukur e realisht problemet e tij jetike brenda ose jashtë një spitali psikiatrik, qoftë dhe në kuptimin metaforik a nëntekstual, – si te enët komunikuese, – është vërtet mëkat ta trajtosh si të zakonshme. E quaj të vlertë vlerësimin dhe këtë promocion të parë mirëseardhës në letrat shqipe, që i bën Instituti i Librit dhe i Promocionit dhe “Toena”, i cili me siguri, do të pasohet edhe nga të tjerë.

Ç’më ka bërë përshtypje, që dua t’i vë në spikamë këtu?

- Liria brenda autores, natyrisht jo si slogan me të cilin po na i shurdhojnë veshët përditë, po si mishërim konkret në kuptimin e plotë të fjalës, e pakalkuluar; vetëm një liri e tillë brenda vetes mund t’ia mbërrijë suksesit në letërsinë ballkanike e shqiptare;

- finesa, përpjekja për të qenë gjithnjë vetvetja ajo, krijimi dhe personazhet e saja, për të mos i lënë shkas recensionuesve disa radhësh në median tonë, – gjendja e kritikës sonë letrare dhe posaçërisht e ndonjërit syresh, që bëhet “bashkëkohor” duke përshtatur terminologji të studiuesve të huaj të përkthyer (fatmirësisht) në shqip pa ndonjë lidhje adekuate me tekstin që merr përsipër ta anlizojë, – që të mos vrasin fort mendjen se me cilin autor ngjet stili i gjallë, dinamik, përsiatës e shpesh poetik i Arlinda Gumës, e cila bën një letërsi ndryshe,

- kultura e gjerë dhe prirja për ta pasuruar e përcjellë lexuesit jo përmes kolazheve të mençurisë si ngjet rëndom, te gjinsi i fejsbukistëve, që qëmtojnë nëpër libra e blogje fjalë të urta e bëhen kësisoj krejt “të zotë” për shkak të këtyre publikimeve, por i jep në mënyrë origjinale e të tretësuara në tekst, vetvetiu si çdo letërsi modern të bën të vrasësh mendjen për domethënien e tyre;

- mencuria e zgjuarsia e autores, humori i këndshëm e befasues, ironia e sarkazma e saj, që sa i ka dhënë dorë “lënda e parë” e romanit, brenda dhe jashtë spitalit psikiatrik, aq dhe nuk ka abuzuar, kur i ka dhënë krahë fantazisë;

- ndjeshmëria spikatëse, delikatesa e brishtësia në trajtimin e kësaj teme të vështirë e, në përgjithësi të ideve substanciale që ngre përgjatë veprës, si ç’është lumturia për njeriun, raportet e talenteve me lirinë, me famën etj,

-aftësia e saj në zhbirimet psikologjike të atyre personazheve që janë brenda kangjellave dhe të atyre jashtë saj, po janë nën kërcënimin e vazhdueshëm të këmishës së forcës së shoqërisë, për t’ia veshur gjithkujt që e gjen të ndryshëm, ku një vend të veçantë zë figura e Bashkiakut ose e Kryebashkiakut, mjaft groteske dhe tepër përfaqësuese për realitetin shqiptar, (Jam i sigurtë që nëse Shoqata e Kryetarëve të Bashkive të Republikës do të njihet me portretin e këtij Kryebashkiaku në romanin e Arlindës, keni për të parë po nuk zgjodhi ndonjërin prej tyre (sotpër sot rreth 390 të tillë), më tipikun, ta nderëzojë atë me ndonjë dekoratë të lartë, mundësisht presidenciale, siç ngjet rëndom e të thonë “Ja si i kemi ne kryetarët e Bashkive e jo ashtu siç është vizatuar në atë “Bulevardin…” e asaj çupe”.

- zotërimi i plotë i lëndës së romanit (vini re shënimin përmbyllës të librit tetor 2008-tetor 2012, botimi në 2014-en, çka duket se autoren nuk e josh aq suksesi e fama e menjëhershme, po mbi të gjitha i intereson vepra, vepra që mbetet) dhe aftësia e veçantë e plot finesë e thurjes së romanit, për të cilën në ndonjë rast tjetër, do të shprehem më gjerësisht për risitë që sjell, si përshkallëzimin e shpërfaqjes së subjektit, të karaktereve e zhvillimin e tyre, asocimet mjeshtërore, shmangia e trajtimeve tradicionale të një proze të rëndomtë e përshkruese, duke krijuar kësisoj një mozaik narrativ funksional e një procedim narrativ të larmishëm e të zhdërvjelltë, të ndërthurur me mjeshtëri, plot finesë e me dy-tre mënyra të treguari: i drejpërdrejt i autores, ditari, e-maili, retrospektiva etj,

Në këtë renditje të vetëm përkitjes së mbresave lashë enkas për në fund galerinë e pasur të karaktereve dhe aftësinë e saj të veçantë për t’i krijuar ato.

Nuk të bie shpesh rasti që brenda faqeve të një romani të të mbeten në mendja kaq shumë personazhe korelacioni i tyre, qofshin qëndrorë si “grupi i të pestëve” (me shtesën e papërfshirë në to, Noan) herë-herë en bloc e individualisht, Siria, gazetari L.E, studentja-aktore, Lejla etj e ato episodikë, nëse do t’i përmbahemi përkufizimeve tradicionale, pasi mjeshtërisht, – do të duhej ta përdorja më shpesh këtë fjalë, – për shkrimtaren e talentuar janë të gjithë të barabartë, pavarërisht peshës së tyre në roman, si arkitekti R., Fritzi, trupa e infermierëve e dallueshme për brutalitetin, po dhe poshtërsitë e tyre (shih fundin e romanit, drama e dyfishtë me Klarën etj) prej mjekëve të tjerë. Siç e ceka më lart me Bashkiakun e Kryebashkiakun e qytetit Arlinda sjell një ndihmesë në pasurimin e galerisë së personazheve me tipa të tillë.

–Behar Gjoka

Romani “Bulevardi i yjeve”, ndonëse shënon librin e parë të autores Arlinda Guma, përfaqëson një tekst që duhet lexuar vëmendshëm. Nisja e shtegtimit në qiellin e letrave, përmes shkrimit të romanit, bart sprovën dhe kërkimin, për të hyrë me jo pak seriozitet në këtë hapësirë. Metafora letrare që përçon romani, bashkëshoqëruar me rriskun e fillimit, lajmëton për një prozë ndryshe, të formësuar në shumicën e parametrave shkrimorë. Materia e tekstit, ofron një realitet letrar të ndërlikuar, ku pranëvihen dhe përplasen dy pamje, nga njëra anë ajo çfarë ngjet në një spital psikiatrik (me gjasë në një çmendinë), në anën tjetër jetësorja e përditshme që ngjet jashtë spitalit.

Këto pamje të parapëlqyera, jo se kanë të bjënë me shenja personale, shpesh ndërrohen me njëra-tjetërën, madje ndërrojnë vend, si pa të keq. Imagjinarja e romanit, pavarësisht ngjizjes bazuar në realitetin jetësor, realizohet duke i vënë përballë, si me thënë në kontrast, dy pamjet thelbësore, mbase dy anët e të njëjtës medalje, të qenies njerëzore, madje duke shpërfillur kohën dhe hapësirën, sepse njerëzia dhe spitali psikiatrik mundet të vendoset në secilën pikë të horizontit. Sugjerimi i Gjergj Lukaç, se romani është një lloj letrar në proces, që formësohet dhe shformësohet ende, bën që ta shohësh tekstin e romanit të A. Guma, madje edhe të rrokësh botën romanore, në konceptin e vetë, si një rast që përcjellë një situatë të tjetërsojshme, përgjithësisht të ndyshme nga shkrimi i prozës së sotme.

Dëshmi e të qenit paksa ndryshe, gjithnjë simbas shijes së leximit, në mënyrë të veçantë, është struktura dinamike kompozicionale. Teksti i romanit përbëhet nga 12 krerë, kryesisht të gjatë, që shënohen me numra romak. Megjithatë, vihet re se hapësira tyre, ndahet në dhjetëra episode, më të vogla, të cilat emërtohen me fjalë, duke realizuar kështu një përmbysje të strukturimit klasik, si dhe një tekst të natyrës modern dhe postmoderne, porse episode e shumta, ndonjëherë krijojnë ndjesinë e një hallakatje strukturore.

Po ashtu, në hapësirat tekstologjike ndeshim formën e ditarit, që në letrat shqipe, ka një fillesë të jashtëzakonshme, me romanet Pse të Sterjo Spasses dhe Sikur të isha djalë të Haki Stërmillit, por këtu përgjithësisht vjen i funksionalizuar. Pjesë e strukturës formësuese të tipologjisë romanore, është edhe situata shkrimore me anë të email-it, që më parë ka gjetur vend në prozën e Ritvan Dibrës dhe të Bashkim Hoxhës, porse edhe këtu ka peshë specifike organike. Natyra sinkretike e prozës, me gjasë e sendërgjimit të romanit, social dhe psikologjik, realist dhe të gërshetimit të llojeve të ndryshme letrare, ku ndeshim në hapësira të përfillshme dialogu, pra të një drame brenda romanit, ndërkaq edhe të pranisë së ngjyresave të dramatikës së Ibsen-it, Bechet-it, që shërbejnë si shtysë e inversit letrar, na e përforcon idenë se romani si tipologji shkrimi vijon të jetë në proces të hapur.

Lirshmëria e rrokshme e pranvënies së situatave të ndryshme dhe të përkundërta letrare, të prozëshkrimit, të gjendjeve të mirëfillta dramatike, si dhe të pranisë së lirizmit tronditës në marrëdhëniet ndërpersonale të pjesës dërrmuese të personazheve, që rreken të shpalojnë karaktere, e thellon dhe përplotëson aktin e eksperimental, madje duke shprishur disa rregulla të fiksuara të konceptimit të romanit. Dinamika strukturore e tekstit, ndërkohë bashkëshoqërohet nga një shumëzëshmëri dhe jo pak ngjyresa rrëfimore. Në hapësirat e romanit, kemi të pranishëm poetikën e rrëfimit autorial, si gjithdije, që zbulon universin e botës makabër, por që në jo pak raste, rrëfimtari zbulohet, sidomos kjo identifikohet në rastet kur rrëfimi ndahet me kllapa.

Përveç rrëfimit autorial, në pasazhe të caktuara të romanit, kemi të pranishëm edhe rrëfimin e personazheve. Ndërmjet autorit dhe perzonazheve, ngjet kalimi natyrshëm dhe pa u ndjerë, por në një episode nga fundi i romanit, ngjet edhe braktisja e rrëfimit, pra lënia e situatës si libër i hapur, që grish lexuesin të bëhet pjesë integrale e botës romanore. Sprova romanore e autores, me kahje të përfillshme të një eksperimenti strukturor dhe rrëfimor, megjithatë nuk ka ndikuar që të lihen jashtë vëmendjes personazhet. Ato, pavarësisht se janë protagonistë ose figura anësore, pothuajse janë skicuar në të gjithë treguesit e vetë. Të mbeten ne mendje figurat e të pestëve, personazheve të spitalit, ku megjithatë si më të skaliturit, veçohen Maksi dhe Klara.

Po ashtu personazhet që janë jashtë, pra në hapësirën e lirisë, të cilët janë konceptuar në antitezë më të parët, dhe në morinë tyre vijnë të gdhendura, figura e shkrimtares dhe gazetarit, bashkëshortja Maksit, Lejla dhe arkitekti, aktorja dhe teatri i gjallë i jetës së secilit qytet të botës. Jetët e këtyre personazheve ecin paralelisht, por dikur edhe kryqëzohen, mbase liksht. E në rastin e pikave të kryqëzimit të fateve dhe jetës së tyre, shpërthen plotësisht rrezatimi jetësor, i dramës ekzitenciale të qenies. Teksti i librit të parë të autores Arlinda Guma, përveç të tjerash më ka bërë përshtypje, për përkujdesjen gjuhësore, sidomos në sjelljen në tekst, të fjalëve që merren në magjenë e popullit ose krijohen nga ajo vetë, që shkon në mbi pesëdhjetë fjalë të tilla.

Sa për të krijuar idenë, fjalët: parehati, syqeshje, mirësjellshëm, përtoka, fjollëzojë, farekrejt etj. , që kanë zgjeruar rrethanat e komunikimit gjuhësor dhe letrar. Ky aspekt të ndërmend sugjerimin e hershëm të Tomas Eliotit, për detyrën e poetit/shkrimtarit, që ta ruajë gjuhën dhe ta pasurojë me veprën e vetë. Krahas këtyre shenjave shkrimore autoriale, ndeshet edhe një situatë e shkapërderdhjes subjektore, që duket se e vështirëson kumtin, po kaq një prani monotone e formës së ditarit, si dhe një grimcim skajor i personazheve, që i kthen në hije, dritëhije të cilat nuk zbehin aspak vlerën e tekstit romanor, jo vetëm pse është libri i parë, por se me këtë sprovë ka hyrë me këmbë të mbarë, sidomos në lavrimin e romanit. Pra, romani “Bulevardi i yjeve”, lexohet me endje, veçmas për qerthullin që ka zgjedhur, qenien e mënjanuar në rrethana spitalore, e po kaq për shqiptim etik dhe estetik të fatit të qenies njerëzore.

Shkrimi u botua në Shqiptarja.com (print) në 20 Korrik 2014.

“Bulevardi i Yjeve” dhe “Librat e Verës”, Gazeta IDEA

libriKëto ditë të nxehta, ku “nëpunësit e librit” këmbëngulin vazhdimisht të na sugjerojnë që poshtë çadrës të lexojmë “Libra Vere”; letërsi komerciale; rozë, nga ajo e lehta, pupël, të cilën çmenden njerëzit në facebook duke e cituar dhe glorifikuar, pra nga ai lloji i letërsisisë që nuk të bën të mendosh, redaksia jonë kërkon t’ju sugjerojë krejt të kundërtën…

Ne duam t’ju sugjerojmë pikërisht një libër që të bën të mendosh, quajeni edhe “Libër Dimri” nëse doni…

Sepse ku është e shkruar se nëse ke ikur me pushime, edhe trurin duhet ta dërgosh me pushime?

“Bulevardi i yjeve” është një nga ato romanet që kur të ktheni faqen e fundit, do trishtoheni se e mbaruat shpejt.

Ёshtë një roman që ka sfiduar çdo lloj rregulli të romanit klasik, një roman jashtë kornizave, i cili vjen në një strukturë të lirshme e të pazakontë.

Romanin e përshkojnë dy linja kryesore.

1.Janë jetët paralele të disa personazheve që takohen në një spital psikiatrik, për shkak të të afërmve të tyre të shtruar atje, dhe për shkaqe të tjera.

2.Janë jetët e disa pacientëve, brenda këtij spitali, të cilët në roman emërtohen si “grupi i të pestëve”, ca jetë unike që të mbeten gjatë në mendje për nga mënyra e skalitjes. Ca shpirtra të bukur e të lirë që qëndrojnë vazhdimisht nën presionin e këmishës së forcës së spitalit psikiatrik, prej të cilës nuk shpëtojnë dot as personazhet që qëndrojnë jashtë spitalit, atje në shoqërinë ku jetojnë.

Ёshtë një roman që ka kaq shumë degëzime, nën-ide dhe nën-tituj, saqë nëse i riktheheni për ta rilexuar, do zbuloni çdo herë diçka që u ka kaluar pa u vënë re më parë.

“Bulevardi i Yjeve”, ashtu si jeta, i mbart të gjitha; dramën, absurdin, groteskun, ironinë, tragjizmin, ky i fundit i sjellë me sportivitet dhe delikatesë njëherësh.

Natyrisht këtë roman nuk e sugjerojmë dot për lexuesit e Danielle Steel, dhe as për ata të ndonjë autori të ngjashëm me të.

Por ndihemi të sigurt e të lirë ta sugjerojmë për të gjithe ata lexues seriozë që këtë verë nuk duan ta kyçin trurin dhe ta fusin në sirtarin ku mbajnë rrobat e banjës.

Për të gjithë ata lexues që nuk u ka rënë ende dielli në kokë prej telenovelave, e që e kërkojnë këtë diell prej artit pakompromis, ky është romani që kërkojnë.

Por mos e kërkoni këtë roman nëpër reklamat e bujshme të fryra prej sloganeve apo gjuhës së drunjtë të pseudokritikëve, se nuk do ta gjeni, ai ka veç një qoshe të vogël e të parëndësishme në ndonjë cep librarie të Tiranës, me shitës të dembelosur prej vapës.

“Bulevardi i yjeve”, përveç kënaqësive estetike, dhe ngjarjes që të rrëmben e të mban pezull deri në faqen e fundit, është një roman që edhe të bën të mendosh bukur.

“Libër Vere” apo “Dimri” u klasifikoftë, ju, vetëm mos u trembni nga të menduarit.

Botuar në Gazetën Mapo

 

Sa herë të ka ndodhur në këtë vend ta kesh me dy mendje atë dëshirën e papërmbajtshme për… t’i rënë murit me kokë?…

Ja ku u erdhi fundi lëkundjeve të tua! Sapo të lexosh këtë manual ti do të ndihesh më i vendosur se kurrë për ta realizuar me sukses misionin në fjalë.

Më ndiq me vëmendje dhe mos u huto rrugës;

 

Hapi i parë – Ke një takim? Të rëndësishëm pune? Vendin e takimit ta kanë lënë në kafe? (E ku tjetër? Po të ta linin në zyrë, kjo po që do qe blasfemi!) E ti, ashtu i përgjegjshëm siç je, mendon se duhet të shkosh pesëmbëdhjetë minuta përpara? Sa për të qenë korrekt? Dhe për dreq, paraqitesh njëzetë minuta përpara? Ndërsa kullot sytë nëpër tavolinat plot shtëllunga tymi? Ndërsa kamarieri të vjen për herë të dytë, të të marrë porosinë… e dytë? Dhe personi me të cilin ke lënë takim nuk duket? Asgjë për t’u alarmuar! Mos e humb toruan! Duhet ta dish se në një takim pune në Shqipëri (qoftë ky edhe i lënë në kafe), epërsia i takon gjithmonë atij që vjen me vonesë. Mos u qurravit! Mblidh forcat se… vërtet kanë kaluar njezetë minuta, por këto nuk janë asgjë krahasuar me ato njezetë të tjerat që duhet të presesh të kalojnë, derisa… në mënyrë që… dhe ja…. Hallelujah! Më në fund, ja ku po vjen ai; i shumëprituri, dora vetë, ai pra; personi me të cilin ti ke lënë takim.

Ai hedh hapat përtuar drejt tavolinës ku je ulur ti, të jep dorën, ndërsa telefonin nuk e heq nga veshi, duke vazhduar t’i japë disa udhëzime të prera personit me të cilin është duke folur, gjithmonë me pamjen e njeriut super të zënë me njëmijë angari, të cilit i është shtuar; si e njëmijë e një-të, edhe takimi me ty, mor i shkretë! Me ty, që për ta respektuar, njëzetë minuta përpara e ke bërë edhe telefonin shurdh-memec.  

Më në fund ai e heq telefonin nga veshi, këmben disa formula formale mirësjelljeje me ty, ndërkohë që ti fillon t’i flasësh për projektin, ndërkohë që ai s’e ka mendjen fare se diçka lexon në celular, ndërkohë që vjen kamarieri dhe ai porosit nëpër dhëmbë, ndërkohë që as kamarieri s’e ka mendjen fare për shkak se aty kalon njëra me thonj, buzë dhe qerpikë fallco (- po ama, veshët i ka te saj!- arrin në këtë përfundim kamarieri, i cili më në fund përqëndrohet dhe i lutet ta përsërisë porosinë), dhe ai e përsërit porosinë me ton të nervozuar pa i hequr sytë nga ekrani i celularit.

Ti tenton sërish të ri-nisësh atje ku i ke ndërprerë shpjegimet mbi idetë e projektit, por jo, s’është e thënë, atij i bie sërish celulari. Vë re se ai ka një kontraktim të ekzaltuar sa herë që i bie celulari, (kontraktim, të cilin, ti s’e ke hasur qysh në kohërat kur shqipëtarët blenë për herë të parë nga një celular në madhësinë e tullës), dhe një nevojë urgjente t’u tregojë të gjithë njerëzve që janë ulur atje rrotull, që ai është nga ata njerëz që japin urdhëra.

E kështu, ai mbaron bisedën, e ti, për herë të tretë ri-tenton ta vazhdosh atje ku e ke lënë rrëfimin tënd, por tashmë s’kupton më asgjë se ku e ke lënë, pasi një person i afrohet papritur tavolinës. “Njeriu që jep urdhëra” çohet e takon, dhe bën me të një bisedë të gjatë,  po aq të gjatë… (ndërkohë që telefoni vazhdon t’i bjerë vazhdimisht), sa ty të mjafton si kohë, të programosh me detaje, se si t’ia marrësh, t’ia hedhësh përtokë e t’i biesh me varé).

Më në fund ″njeriu që jep urdhëra” ndahet me të panjohurin, ulet, pastaj çohet me vrik, pastaj gati sa s’të jep dhe ty urdhër që t’ia dërgosh me e-mail idetë mbi projektin, të cilat ke tentuar t’ia ri-shpalosësh për herë të katërt… Këtu imagjinata jote pëson një kthesë të frikshme, se në vend të celularit, seç ke një dëshirë të papërmbajtshme t’i biesh atij me varé.

Në ikje e sipër, ai ka paguar me nervozizëm kamarierin, duke i lënë në dorë, në mënyrë arrogante, një bakshish po aq arrogant (gjysma e së keqes që s’të lë dhe ty bakshish), dhe ti nuk ke më asnjë lëkundje apo dyshim se, më në fund, duhet ta kryesh atë harakirin dhe të mbledhësh mendjen.

 

Hapi i dytë – Ndërpret atë programin me varé, ndërpret planet për harakirin, dhe vendos t’i japësh një shans të dytë. Ulesh përpara kompuiterit dhe vendos t’ia dërgosh vazhdimin e projektit tënd me e-mail, ashtu siç gati sa s’të ka urdhëruar. I dërgon një e-mail të qartë, shkruar pastër, pa gabime drejtshkrimore, dhe i shpjegon me hollësi vazhdimin. Në fund, kërkon edhe ndjesë për bezdinë që i ke shkaktuar, duke e pritur një orë përpara në bar, që telefonin tënd e ke bërë handicapat që të mos bëjë as gëk as mëk gjatë gjithë të ashtuquajturës bisedë që s’munde ta mbaroje për shkak të impenjimeve te tij, te shumta, krejtësisht të jusitifikueshme, prej një njeriu super të zënë me sukses.

Këtu aparati i matjes së frustrimit tënd çmendet fare, dhe është ai që planifikon të bëjë harakiri… apo të të bjerë ty me varé….

 

Hapi i tretë – Pauza e refleksionit! Heshtje totale. Ti fillon ta justifikosh me vete se mbase njeriu prej të cilit ti pret një përgjigje për projektin është tëpër i zënë, kështu që nuk është ndonjë gjë e madhe, (vazhdon justifikimet ti), se prite edhe nja dy ditë të tjera duke kontrolluar vazhdimisht e-mail-in, i cili duket sikur të nxjerr gjuhën përmes spamëve. Duhet patjetër pak heshtje, pak suspense për t’i dhënë rëndësi vetes apo çështjes në fjalë, e kanë përdorur të gjithë regjisorët që nga ata të telenovalave meksikane deri te Spilbergu, e pse dreqin të mos e përdorin njerëzit super të zënë me sukses? Por menjëherë pasi të mbarohen të gjitha këto justifikime të mundshme, vendos t’i shkruash dhe t’i thuash se je duke pritur përgjigjen.

Asnjë përgjigje! Vazhdon pauza e refleksionit!

 

Hapi i katërt – Ndërpret pauzën e refleksionit, përplas dosjen, usb-në me të gjitha planet e projektet e tua, fik kompiuterin, i cili të përqesh edhe njëherë ndërsa bën shut down, pështyn një çëmçakëz, mbytesh me një cigare, hap televizorin. Këtu do të budallepsesh totalisht, seç ke dëshirë ta dënosh veten me një telenovelë meksikane, apo, akoma më keq; me një turke, dhe ndërsa kalon me të shpejtë stacionet për të gjetur telenovelën më të keqe, në mënyrë që të të torturojë sa më suksesshëm iluzionet e tua, artistike, papritur gishtat të largohen nga telekomanda. Të duket sikur të bëjnë sytë, nga që pak më parë, ia ke drejtuar në mënyrë pyetëse qiellit dhe diellit të fortë, por jo, nuk të bëjnë sytë aspak, në një emision, në të cilin, të gjithë të ftuarit kanë hedhur këmbën përmbi këmbë në të njëjtin pozicion siamez, dhe të gjithë përsërisin në çdo fjali, fjalën; ″selfie”, në vend të fjalës; ″lali″, të zë syri atë; dora vetë; njeriun e zënë me sukses. E dëgjon të flasë dhe shtangesh; ai po flet me aq entuziazëm për projektin tënd! Ai është duke e sqaruar atë me detaje (duket se i ka mësuar përmendësh të gjitha shpjegimet që i ke dhënë ti), dhe ty të kap ngazëllimi se, më në fund, projekti yt qenka pranuar, dhe ti s’ditke gjë, dhe ty s’të kanë lajmëruar, ndoshta prej impenjimeve të shumta, kush e di. Kur të kap një ngazëllim i tillë, gjithçka që stonon përreth është e justifikueshme dhe lehtësisht; jashtë vigjilencës. Prezantuesja e pyet papritur;  – Po si ju erdhi kjo ide kaq origjinale? Ai heq këmbën nga mbi-këmba, rrotullon stilolapasin skenografik ndër duar, pastaj bën sikur bën një shënim në bllokun; po aq skenografik; të bardhë krejt, dhe thotë, si i zënë ngushtë, ngaqë duhet ta lërë modestinë mënjanë, se ideja… se ideja… se ideja ka qenë e tij!

Kupton mor i gjorë? E tij!

Prezantuesja e përgëzon dhe duket tejet e intigruar nga shpjegimet e parreshtuara të tij, ndërsa tani, është televizori, ai të cilit, ti do t’i biesh me varé.

Tani merri ato dosjet, usb-në, shpjegimet, dhe ditë-netët që ke punuar fort për këtë projekt, dhe bëhu gati të varesh veten te llamba, (me litar ose me kollare më mirë, se mbase të ngrenë dhe ndonjë këngë), duke u kujdesur më parë të sigurohesh se mos ke lënë gazin ndezur, rubinetin hapur, dhe kur t’i lësh në rregull të gjitha këto, të hipësh në karrige dhe…

Kështu, korri i këmbëve përmbi këmbë që nga ekrani, i cili, tani të duket sikur të hakërrehet përpara fytyrës; – Në litar! Në litar!, do të bëjë një emision të ardhshëm ku të diskutojë me bllok në dorë dhe stilolaps që nuk shkruan, se sa skenografik ishte  pozicioni i rrëzimit tënd…

Arlinda G.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Botuar në Gazetën Mapo

“Të vdekurve u veshin këpucë të reja

se duhet të shkelin në udhë pa krye”

Pak-kush e di se më 17 shkurt 2014 ishte 8-vjetori i vdekjes së poetit Frederik Rreshpja. Midis debateve ezauruese mbi Shën Valentinin komercial, statusit të tiranasit aristokratiko-autentik dhe stër-shfaqjeve bajate të politikanëve nëpër ekrane, nuk u gjend askund, as edhe një cep i vogël e i parëndësishëm, disa-sekondash, ku të përmendej emri i tij. Asnjë! Tek e fundit përvjetori i vdekjes së një rebeli të pakompromis nuk përbën lajm për turmën e konformistëve që di të gjendet gjithmonë në anën e duhur dhe më të volitshme.

Çdo herë kur dua të mbrohem prej agresionit që më dërgon realiteti i përditshëm, ndërsa kaloj bezdisshëm nëpër duar të gjithë librat në biblotekën time, pa ndalur askund dhe e alarmuar, si ai kuzhinieri që ka humbur aftesinë për të shijuar gatime të reja, kam një dëshirë këmbëngulëse për të shfletuar e ri-shfletuar poezitë e tij. Dhe çdo herë ndjej se pas këtij leximi  ndjesia e alarmit brenda meje zbutet dhe më jep sigurinë se shijet e mia kanë mbetur ende të paprekura, edhe pse më pas, kësaj sigurie ia zë vendin një pikëllim i thellë për faktin se e kam ndeshur kaq vonë këtë poet.

Nga dritarja e përrallës

arlekinët vështronin të trishtuar

tërë lotë…

Shpesh per fatalitetin që shoqëron talentet ekstreme, ka një lloj përligjje nga njeriu i rëndomtë, një lloj çertifikimi cinik (e pse jo, ndonjëherë dhe hakmarrës), për pamundësinë e menaxhimit prej tij të personalitetit të fuqishëm të këtyre talenteve. Si rrjedhojë, harresa dhe indiferenca duket se janë fatalitetet më të zakonshme për individë kaq të pazakontë.

Por ndonjëherë më ndodh të pyes veten, ashtu naivisht, nëse poetët e tjerë kanë patur ndonjëherë ndonjë ndjesi faji për faktin se në kohën kur glorifikoheshin bujshëm podiumeve të diktaturës, një poet i përmasave të jashtëzakonshme si Frederik Rreshpja dergjej në burg.

Nëse në kohën e diktaturës nuk guxonin ta përmendnin, përse tani heshtin dhe nuk e përmendin si të mos ketë ekzistuar kurrë? Si është e mundur të mos jenë të ndërgjegjshëm për përmasat e këtij poeti lënë në harresë nga të gjitha rregjimet?

Ca pronocime siperfaqësore snobësh insistojnë në idenë se artisti nuk duhet të përzihet me politikën. Të tjerë, kritikojnë artin e angazhuar…

Po si është e mundur të bësh art brenda një sfere kristali? Po si është e mundur të mundësh të mbetesh NJERI brenda kullës së fildishtë? Po si është e mundur që si individë, këta shkrimtarë e poetë të mos kenë kurajën fisnike dhe përgjegjësinë qytetare të thonë me zë të lartë, qoftë dhe tani, vonë, pas diktaturës, se Rreshpja është një poet i përmasave të jashtëzakonshme? Është detyra e tyre, para së gjithash; si individë, si pjesëtarë të kësaj shoqërie që shpesh demonstron një mungesë të theksuar ndërgjejeje sociale.

Dikur kam lexuar një shkrim të Moikom Zeqos, apo diçka të shkruar prej Vrion Gaçit kushtuar poetit, por emrat më me zë të akademikëve nuk i kam dëgjuar ta përmendin. Njëlloj sikur ai të mos ketë ekzistuar. Ka një lloj aleance të heshtur të të gjithëve për të mos e përmendur emrin e tij, apo është thjesht harresë e zgërlaqur, në këtë realitet po aq zgërlaqës, që as një godinë të Lidhjes së Shkrimtarëve nuk e ka më?

Është kjo një prej atyre cmirave dhe zilive tipike ballkanike, delirante, narçizësh që shtyhen me brryla për pak vend në diell, edhe pse në këtë vend diell kemi me shumicë? (aq shumë sa ndonjëherë na bie në kokë!)

Frederik Rreshpja duket sikur ka jetuar në një jetë tjetër, një jetë paralele;

Kur isha fëmijë, bisedoja me delet

që më flisnin gjëra të mençura

Çudi! Kur rritemi, dhentë nuk flasin më…

Në një kohë tjetër. Mbase ky ka qenë një lloj vetë-imunizimi krejt i ndërgjegjshëm për ta shpëtuar artin e tij. Ndoshta ky ka qenë dhe bekimi i vetëm dhe i madh që mundi të marrë nga jeta e pamerituar që pat. Sepse në artin e tij nuk ka pikë skematizmi, siç e gjen ngado në krijimtarinë e të gjithë artistëve të tjerë të asaj kohe. Një skematizëm, të cilit nuk i kanë shpëtuar as artistët disidentë; ata të ashtuquajturit apo vetë-quajturit kështu, e të tjerët me rradhë.

Kur e kam lexuar për herë të parë Frederik Rreshpjen, mendimi i parë që më ka ardhur në mendje ka qenë: – Ç’elegancë e përkorë!

Pastaj kam shfletuar të gjej datën e lindjes së tij. Isha gati, krejt e sigurt, se duhej të ishte poet i postdiktaturës. Por jo! Për habinë time mësova se Rreshpja kishte lindur në vitin 1940. Po si është e mundur kam pyetur veten, si është e mundur që në atë kohë kufizimesh e përçudnimesh shpirtërore dikush të mundte të shkruante kështu? Në mënyrë kaq të kristaltë, kaq të hijshme, kaq të shpenguar, kaq moderne, kaq delikate, kaq tronditëse, kaq të thellë?

Poezia e tij është si një ekografi ku ai vizaton hijshëm me dhimbjet e vrajave dhe lëndimëve të brinjëve të shpirtit të ciflosur.

Unë nuk kam hasur në asnjë poet tjetër të asaj periudhe një elegancë të tillë vargjesh. Unë nuk kam hasur as në këto kohë që jetoj një përsosmëri të tillë, artistike. Jo rrallë poetët shqiptarë e kanë groteskëzuar poezinë për hir të rimës, për shkak të cungimit apo kushtëzimit që mund t’i shkaktojë ajo vargut apo mendimit, ndërkohë që Frederik Rreshpja arrin të shkruajë persosshmërisht kështu;

Rrëzohet nga drurët trishtimi i dëborës

lugina me hënë e lyer

dhe drerët e erës vënë kujën në dhembje

me brinjët prej akulli thyer…

Teksa lexon këto vargje, të duket sikur të kalon përpara syve i gjithë peisazhi dimëror që Rreshpja ka pikturuar me ato pak penelata; të pikëlluara, po aq të sigurta për nga teknika mjeshtërore. Dhe rima nuk duket fare një kufizim për të.

Në një nga intervistat e tij, të pakta, dhënë përpara disa viteve, Rreshpja ka cituar Heminguejin, i cili pak a shumë thekson se një poet duhet të kalojë shumë vështirësi për t’u bërë një poet i mirë. – Po unë nuk jam Jezu Krishti! – thotë Rreshpja. Ndërsa në një intervistë tjetër është shprehur se shpesh i ka ndodhur të gdhihet në qiell të hapur, se ndonjëherë ka tentuar të vrasë edhe veten, se i duhej të bënte një operacion në zemër, i cili kushtonte, dhe ai nuk e përballonte dot financiarisht.

Me ç’duket, për qeverinë e atëhereshme (e jo vetëm atë) kjo nuk ka qenë një klithmë SOS-i. Çfarë duhej të bënte më tepër që shoqëria t’i suguronte së pakti disa vite dinjitoze të fundit të jetës?  

Nëse lexon me vëmendje intervistat e pakta që ka dhënë ai disa vite përpara se të vdiste, duket se ka qenë plotësisht i ndërgjegjshëm për talentin e tij, prej të cilit, ashtu shpërfillshëm, nuk ka patur kurrfarë pritshmërie, sepse duket plotësisht i ndërgjegjshëm për kohërat absurde që jeton. Në këto intervista ai flet fare pa dorashka për; antologji poetësh promovuar bujshëm ku atë nuk e kanë përfshirë, për autorë të patalentuar që librat ua sponsorizojnë prindërit e pasur, për një mbrëmje poetësh në Durrës ku atë nuk e kanë ftuar. (e si mund të pretendosh ta përmendin në përvjetorin e vdekjes?) Flet për politikanë indiferentë, të afërm e miq që i ngulin thikën e fundit pas shpine, fjali të cilat ai i mbyll pikërisht me atë lloj shpërfillje prej njeriu që ka humbur gjithçka dhe nuk e impresionon më asgjë.

 I vrarë nga kjo pranverë e kotë

braktisur nga bota e tërë

Por çuditërisht, në atë jetën tjetër, paralele, ku ai bën art, dhe art të vërtetë, pa hile apo efekte sterile, Rreshpja është një impresionist. Rreshpja është Moneja shqiptar i fjalës, por jo vetëm kaq; Rreshpja është edhe një poet denoncues brenda galantësisë së tij, të përkorë dhe fjalorit poetik aq të pasur, mbushur tragjikisht me dhimbje të bukura.

Natyrisht që prononcime të tilla, të pakompromisshme, krijojnë armiqësi në këtë Shqipërinë tonë, të vogël, mbushur me njerëz po aq “të vegjël”, që ia numërojnë biografinë njëri-tjetrit një më një. Natyrisht që në një realitet si ky, që u pret krahët dhe i cungon përjetë shpirtrat e lirë, ai s’do të mundte kurrë të gjente rehati. – Shpirtrat e të vdekurve enden ajër- shkruan ai. Por unë dua shumë që në këtë përvjetor të tetë, turpshëm; të shurdhët, të kësaj humbje kaq të madhe për letërsinë shqiptare, shpirti i tij të ketë gjetur prehjen e merituar, pas jetës së pamerituar që pat.

Sot ndjeja se duhej të ulesha e t’i shkruaja të gjitha këto, sepse çdo herë kur e shfletoj poezinë e tij, seç kam një lëndim të madh në kraharor dhe një ndjenjë të vazhdueshme faji që jam pjesë e kësaj shoqërie pa ndërgjegje sociale, e cila nuk i siguroi një jetë dinjitoze këtij talenti te pazakontë.

Ndoshta ky shkrim do të botohet në ndonjë cep të vogël e krejt të parëndësishëm të ndonjë gazete, ndërkohë që ballinat do të vazhdojë t’i pushtojë politika dhe ideologjia, por, i dashur lexues rastësor që je ndalur aksidentalisht në këtë shkrim, nuk është asnjëherë vonë për të bërë një vepër të mirë për kulturën e vendit tënd. Nuk është asnjëherë vonë për ta korrigjuar sadopak këtë harresë të turpshme.

Rreshpja ka lënë dorëshkrime të pasura, romane, esse dhe poezi të pabotuara. Do të ishte në nderin e Ministrisë së Kulturës, apo të kujtdo që mund të kontribojë financiarisht t’i qëmtonte këto shkrime e te mos i lejonte më të dergjeshin në pluhurin e harresës, dhe nëse është e nevojshme, edhe të pajtohej një njeri i specializuar për të deshifruar shkrimin e tij, të pakuptueshëm, argument me të cilin justifikohet rëndom indiferenca ndaj veprës se tij.

Para disa vitesh, në fasadën e një pallati në Rrugën ″Bardhyl”, më bënë përshtypje fjalët: ″Faleminderit!”, “Mirupafshim!”, “Ndjesë!”, “Më fal!”, etj. Një nismë e shkëlqyer për të edukuar qytetarinë e ç’edukuar në kaosin post-demokratik, por ç’do të mendoje lexues, sikur në fasadën e njërit prej këtyre pallateve të shkruhej një strofë prej poezisë së tij?

Të vrarët i rreshtuan në sheshin demokracia

mbështjellë me çarçafët e dhëndërisë

por shtypi tha se zgjedhjet qenë të ndershme

të lira dhe korrekte

ashtu dhe TV-të

Pastaj lanë gjakun

te ullishtja me drurët e spërdredhur nga dhimbja…

 Dhe le të shërbejë kjo strofë si një denoncim për kujtesën tonë të shkurtër historike.

Rreshpja është ai monumenti antik dhe modern njëherësh, ku prej indiferencës sonë tani atje dergjen bagëtitë…

Rreshpja është i përjashtuari i madh nga tekstet mësimore mbushur plot me gabime drejtshkrimore (dhe jo vetëm) që në vend të edukojnë, ç’edukojnë frikshëm gjeneratën e re….

Rreshpja është ndërgjegjja inekzistente e shkrimtarëve të glorifikuar podimeve të diktaturës…

Rreshpja është denoncuesi tronditës i një shoqërie cinike që nuk ka veshë të dëgjojë…

Vendosjani një rruge emrin e tij! Një rrugice të vogël e të pabujë, ashtu siç qe vetë jeta e tij. Një rrugice me pemë, lule e zogj që aq shumë i desh.

Mësojuani fëmijëve poezinë e Rreshpjes!

Tregojuni atyre për jetën e tij. Është një mësim i vlefshëm që kur të rriten, ata të mos e gjejnë veten në anë të turmës konformiste…

 Duajeni këtë poet që i deshi njerëzit…. që s’ia kthyen dashurinë…

© Arlinda G.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Botuar te Gazeta “Dita”

Vajza, ju ka qëlluar ndonjëherë të hyni papritmas në një dhomë të mbushur plot me zëra femërorë që “fjalosin” pa pushim, dhe sapo në derë shfaqesh ti, bie heshtja? (si ata abazhurët që fiken me një të përplasur të pëllëmbëve)

Po? Të ka qëlluar, ty? Edhe ty, po? Ndërsa ty; sigurisht? Ah, e dija që lexueset e shkrimeve të kësaj natyre janë edhe empatike përvçse janë inteligjente

Ti seç ke një ndjesi bezdie, përzier me faj, për atë heshtje që bie beftë, kjo edhe pse nuk kujtohesh të kesh përplasur pëllëmbët për ta bërë të bjerë ashtu, aq akullsisht, dhe ndërsa u kthen atyre shpatullat dhe kap dorezën  e derës me të shpejtë për t’u larguar, ato ndërkohë duket sikur kanë marrë të gjitha nga një lupë në dorë dhe janë duke të analizuar çdo milimetër e pore në lëkurën tënde.

Del duke tërhequr derën pas vetes, dhe lëshon një psherëtimë lehtësimi teksa atje brenda si me komandë fillojnë të normalizohen zhurmat.

Kjo që përshkrova më lart vajza të dashura, duhet të jetë vetëm një nga situatat e shumta që duhet të keni përjetuar (shpesh ndoshta) të së ashtuquajturës ″luftë brenda llojit”. Si t’iu them, përtej emrit pa shumë fantazi, ajo është kaq e vjetër, e mërzitshme, dhe kohët e fundit në këtë qytet monoton po bëhet edhe tejet e parashikueshme.

Zakonisht këtë luftë e udhëheqin vajzat që në lojën me kukulla të fëmijërisë; ″lojë shtëpirash”, ″lojë zyrash”, apo ndonjë lloj tjetër loje,  bëheshin gjithmonë; ose mamaja që duhej të qortonte domosdoshmërisht vajzën e vogël, (ty gjithmonë të takonte të bëheshe vajza që duhej qortuar), ose shefja që duhej të qortonte vartësen, (edhe këtu ti vartësja ishe…  rolet e tjera ishin zënë të gjitha; brenda kësaj loje, dhe jo vetëm,  s’mund të bëjë karrierë).

Ashtu tek bënin sikur rrufisnin kafen ″gjasme″, nëpër filxhanët po aq, “gjasme”, ato, që atherë ngjanin si ca gra të vogla kur rrumbullakosnin buzët; ca gra të vogla që kishin djegur etapat dhe qenë katapultuar në një rol të bërë enkas për to, pa e njohur kurrë rolin tjetër; atë rolin e qashtërt të të qenit vetëm një vajzë e vogël.

Ato kishin një lloj autosigurie dhe autoriteti aq manipulues, themelet e të cilit u hodhën përgjithmonë aty, në atë “lojë shtëpirash”. E ti, qysh atherë, me një ndjesi lehtësimi munde të kuptosh që ke një “handicap”, i cili nuk do të të bëjë asnjëherë njërën prej tyre.

Me kalimin e viteve, ato vetëm sa u rritën fizikisht, sepse gra ishin bërë qysh sa kishin lindur; ca gra “të vogla″ por ca luftëtare “të mëdha”…

Këtu në kryeqytetin tonë, “të gjitha” luftojnë me “të gjitha” dhe nuk lodhen kurrë me këtë. Ndërkohë që kur këto luftaraket takohen rastësisht në rrugë, bibliotekë (këtu ka fare pak gjasa), parukeri (këtu ka më shumë gjasa), nuk i kursejnë njëra-tjetrës lloj-lloj afeksionesh idiomatike.

Si fillim biseda mund të nisë me një pathos të llojit; – Uaaa “zemra ime”, dhe ti këtu? Sa më bëhet qeFi… se merr dot me mend!(meqë ra fjala s’e kuptoj pse kësaj fjale ia heqin gjithmonë një shkronjë, po mbase nga qeJfi ku i dihet. Për të mos folur pastaj për togfjalëshin “zemra ime”, që në ditët e sotme është zhvlerësuar aq shumë, sa që mund të ta thotë fare lehtësisht edhe ai tipi që mbledh hekurishte nëpër koshat e plehërave (me gjithë respektin për ″profesionin” e tij), sepse në këto kohë moderne, ti mund të quhesh “zemra” “mëlçia” apo “veshka” e gjithkujt, përveçse e atij “gjynahqarit” të duhur, i cili ligjërisht është i vetmi që duhet të ta thotë këtë fjalë, apo siç i thonë ndryshe: mr.Right One). E keni vënë re që sa më shumë shtohen njerëzit që të drejtohen me: “O zemra ime!”, po aq pakësohen edhe miqtë e vërtetë?…

Pastaj ndahen duke i dhënë njëra-tjetrës nga një puthje në faqe, si ato puthjet “gjasme” gjatë shkëmbimit të vizitave në “lojën e shtëpirave”, dhe sapo tjetra largohet, me shumë gjasa i drejtohen personit që kanë në krah, i cili ndonjëherë mund të qëllojë të jetë thjesht një i porsanjohur aksidental; – E njeh ti atë kush është? S’e njeh? Po atë e njeh gjithë Tirana… si ka mundësi që nuk e njeh ti? E pastaj, në vetëm pak minuata, ajo fillon t’i bëjë të saponjohurit të mos-interesuar tejskajshëm, një skaner të sterrosur të biografisë së tjetrës.

Megjithë mosinteresimin, në të shumtat e rasteve qëllon që i porsanjohuri ta besojë plotësisht këtë lloj skaneri, sepse e thënë midis nesh dhe me shumë diplomaci, gjinia e kundërt në këtë drejtim ka qenë dhe është gjithmonë viktima më e suksesshme e manipulimeve të gjinisë së “ashtuithënçin”; delikate; manipulim, i cili shpesh i kapërcen edhe kuotat standarde të tridhjetë përqindshit (por nuk po vazhdoj më gjatë me këtë se druaj se tani ata do më akuzojnë për diskriminim gjinor→ J)

Është një situatë e ngjashme me një shfaqje televizive, një nga ato më të kotat e historisë së televizoneve; “Big Brother”, ku në finale mbeten gjithmonë djemtë, pasi vajzat eliminojnë dhe e shesin fare lehtë njëra-tjetrën gjatë rrugës…

Siç thashë; ca luftëtare të mëdha… kotësish….

Në këtë shoqërinë tonë egocentrike, ku të gjithë vrapojnë e duan me çdo kusht të mbërrijnë të parët, shtyhen me bërryla (duhet të jetë patjetër një garë?), këto ″te gjithat”që tregohen kaq mizore në luftën brenda llojit, shpesh i gjen si nëna të dhimbsura, bashkëshorte të përkushtuara, saqë ti ngre supet dhe pyet veten se cila nga anët e medaljes është fytyra e tyre e vërtetë.

Dhe vetja, të përgjigjet pa shumë entuziazëm; të dyja! Bota femërore duket shumë më shumë e ndërlikuar se për ta pikturuar vetëm me dy ngjyra, as me tre…por as me dhjetë, jo…

Kjo shoqëri konsumi, që nëpërmjet reklamash, shpeshherë të dëmshme për pavetëdijen e popullatës, shpreh përditë me arrogancë se gjithkush e gjithçka mund të shitet e blihet, i ka dhënë femrës këtë rol absurd për të qenë gjithmonë “në treg”, për të mbërritur në majë, për t’u kacavirrur deri në majë, për të mbetur në majë, me çdo kusht, qoftë edhe duke shkelur mbi të tjerë, për të mbetur përherë; e paraqitshme, joshëse, e dëshirueshme, intriguese, misterioze, fatale, sensuale, konkuruese, edhe atëherë kur asaj i duhet të mbajë një mal mbi shpatulla.

Ndërkohë që shoqëritë e emancipuara i kanë kaluar me kohë këto probleme të llojit të xhunglës, shoqëria shqiptare ka mbetur ende këtu, tek e fundit nuk i duhet vënë dhe aq faj; nëse në Shqipëri, brezi mbi të tridhjetat, përveç të lexuarit cilësisht, ka patur model frymëzimi stacionet televizive mjaft edukative të Rai-t, periudhë kjo e cila lidhet pazgjidhshmërisht me  bumin kulturor të këtij vendi në ato vite,  brezi nën të tridhjetat, ka patur si model frymëzimi stacionet televizive të mediaset-it, e thënë me shkoqur; stacionet komerciale të Berlucson-it, të cilat, njëlloj si ai vetë, e këndvështrojnë femrën si një copë mishi me afat të përafërt skadence (afat ky i shkruar me bold në çertifikatën “veterinare”).

E kështu, falë frymëzimeve të kësaj natyre, ne jemi edhe një nga vendet e vetme të varfëra në botë që sponsorizojmë çdo lloj konkursi të mundshëm bukurie, me të gjitha derivatet e mundshme të idiotizmit në titujt e tyre, në një kohë kur fare mirë ato fonde mund t’i shpenzonim për të mirëmbajtur monumentet kulturore në të cilat sot dergjen bagëtitë, për të financuar një shfaqje teatri, për të sponsorizuar një libër të mirë etj. Por jo, ne vetëm sa duhet t’i tregojmë botës medoemos se sa të bukur jemi… të tjerat nuk kanë pikë rëndësie…

Por le të kthehemi tek ″lufta brenda llojit”,  apo ajo brenda tenxheres me presion.

Vajza, i keni parë me vëmendje fotot e prindërve tuaj kur kanë qenë të rinj? Ata mbase kanë patur flokë të çrregullt në formë të çuditshme kaçubeje degë-degë, rroba banje qesharake që mbërrinin deri te kërthiza, kostume dopiopetë me ngjyrat e kopësave që bënin grusht, por një gjë kanë patur më të vërtetë; marrëdhëniet shoqërore solide.

I keni parë nënat tuaja në fotografitë bardh e zi, me shall aksioni, të përqafuara me shoqet aq qashtërsisht? Kanë një lloj hareje gjenuine ato foto…

Provoni që pasi të keni parë ato foto, të shihni fotot tuaja të tanishme… E mos t’iu vijë turp ta pranoni që në fotot tuaja e keni nga një shoqe që ka bërë një buzëqeshje ″gjasme” si te ″loja  e shtëpirave”, një shoqe që ndërsa të përqafon apo të thotë ″zemra ime″, ato çaste do të donte të të kafshonte veshin, aq shumë të urren…

Mos t’iu vijë turp, të gjitha e kemi nga një të tillë… Po se mos vetëm një… Kjo është çështja… dhe kjo të deprimon paksa… Po ç’them dhe unë? Paksa? “Shumsa” do ishte fjala më e përshtatshme, dhe pse ky deprimim do të ishte  një shkak i mirë që ato ta pushonin luftën (probleme sipërfaqësore↔zgjidhje sipërfaqësore)… Tek e fundit a nuk është ky deprimimi yt edhe shënjestër-aspirata e tyre?

Po si t’ia bësh që pavarësisht kësaj ato nuk ngopen e vazhdojnë të duan të të tërheqin me çdo kusht në këtë luftë? Në këtë ring? Në këtë garë? Ndërkohë që të gjitha janë duke vrapuar, duke u shtyrë, duke u penguar, duke u zhgrryer në duel balte.

Sigurisht që ty të tmerron e gjithë kjo dhe do me çdo kusht të bësh mënjanë, kërkon t’u sqarosh se aq të bën të luftosh, u përsërit e përsërit deri në sfilitje se ty të pëlqen t’i lësh ato të fitojnë, se ti je një ″perfect looser″, se ke zgjedhur të bësh humbësen me vetëdije të plotë, se do pranoje të merrje pjesë në njëqind luftëra të tjera, të përgjakshme, se do pranoje të jetoje në një kazermë, në një llogore, por kurrsesi të përbalteshe aty, sepse… sepse… është kaq e frikshme të lëvizësh brenda kësaj lufte, gare, balte kotësish, sepse ndihesh kaq e pamësuar, kaq e pastërvitur, dhe e ke fare të pamundur ta parashikosh se nga do të të vijë goditja…

Ndërkohë që askush s’të dëgjon… të gjithë janë të zënë duke vrapuar, luftuar, duke u penguar…

Teksa që të gjithë harrojmë që jeta është tepër e shkurtër për ta parë si një garë, teksa harrojmë të ndalojmë të shohim e të vlerësojmë ç’kemi përreth.

Sepse harrojmë ta shohim  femrën,  para së gjithash si një qënie njerëzore, dhe jo si një mall “veterinar”, apo si nje objekt me afat të përafërt skadence. Nëse do e bënim këtë, ndoshta edhe kjo garë e çmendur, ky vrap idiot, kjo luftë xhungle do pushonte së ekzistuari… e mes femrash do kish më shumë solidaritet dhe empati…

Sepse në shoqëritë e emancipuara, vlerat e vërteta dhe idealet që revolucionarizojnë mendësitë, asnjëherë nuk kanë afat skadence.

E për ta plotësuar këtë dekor utopik, padyshim, do të ndihmonte edhe një shall aksioni prej cohe të thjeshtë… dhe një buzëqeshje e pa-shtirur që nga fotografia…

 Arlinda G.

Një nga skicat e mia

11 Tetor, 2013

Një nga skicat e mia

Les Hommes …

23 Gusht, 2013

Përkthimi në frëngjisht i poezisë “Njerëzit”;

L’amour, a le trot d’un animal insoumis,
que les hommes tuent
dans l’impossibilité de le dompter,

puis lui dérobent sa précieuse fourrure
et s’emmitouflent dedans les soirs de Noël,
sur le fauteuil luxueux près du feux allumé
avec des allumettes électroniques…

tandis qu’ils suivent d’un œil l’éclaboussure
du crépuscule à travers la vitre…

Puis se rappellent que le lendemain,
ils doivent se rendre à un rassemblement…
pour défendre les droits des animaux…

© Arlinda G.
Përktheu: Eva Hila

Njerëzit…

10 Maj, 2013

Dashuria,
ka trokthin e një kafshe të lirë,

që njerëzit e vrasin,
në pamundësi për ta zbutur,

pastaj i marrin gëzofin e shtrenjtë,
dhe mbështillen me të, në netë Kërshëndellash,
në kolltukun luksoz,
pranë oxhakut ndezur me shkrepëse elektronike…

teksa ndjekin me sy,
stërpikjen e muzgut jashtë xhamit…

Pastaj kujtohen se të nesërmen,
duhet të shkojnë në një tubim…
për të mbrojtur të drejtat e kafshëve…

© Arlinda G.

Ti lexues ndihesh depresiv? Nuk beson se Korea e Veriut do sulmojë Amerikën? Ndihesh i demotivuar nga hiper-morali kapitalist pro-amerikan? Nuk e ke ndalur telekomandën te gurutë shpirtërore (Abc-ja, Klani), për të marrë dozën e përditshme të lumturisë? Nuk ke parë kryetaren e parlamentit me kapele mondane në madhësinë e një çadre shiu (për meshkuj), ndërsa në sfond dëgjohet zëri i përunjur i Papa Francesco-s, dhe disa gra atje rrotull me veshje  të thjesh tëqë bën grusht me kapelen e saj? (jo? nuk e ke parë? po çfar shikon ti njëherë?)

Ca dite më pas Papa Frencesco do t’u lante këmbët të burgosurve në burgun e minorenëve, mesazh që edhe ky bën grusht me kapelen dhe mondanitetin në përgjithësi… (apo mos kapelja…në Vatikan… shërben si rrufepritëse?)

Ti lexues vazhdontë ndihesh i demotivuar se lexove që Putin-i po rikthen heronjtë e punës socialiste? Nuk të duket e drejtë? Po? Jo? Çfar? Edhe ti je nje hero?… I punës kapitaliste? Një hero në të zezë që nuk figuron asgjëkundi, nje hero i padukshëm gati? Oh, po ti nuk duhet të ndihesh i shqetësuar për këtë, nëse, qoftë larg, një ditë të ndodh ndonjë gjë, nga pakujdesia apo ekzistenca (po aq e padukshme e sigurimit teknik në punë) edhe bustin, të padukshëm do të ta ndërtojnë…

Ti lexues ndihesh i agresionuar nga sugjerimet që të vijnë në facebook?

Sugjerime të llojit;

 – Lidhu me Edin!

- Bëji like Saliut!

- Ndiz lavatriçen,le t’i hedhim së bashku pak “Lenor” Ilirit!

- Psherëti me revistën”Anabel”!…

“Oh, boy”,suspence tani…

Në facebook më ndodh shpesh të më vijë ndonjë “notification” nën sloganin; – x-i bëri koment ne wall-in e y-it… “Notification” i cili duket se mban një ngarkesë të fshehur emocionale të llojit; – Po ti pse rri indiferent? Nuk e sheh çfar bëhet? Pse nuk bën dhe ti një koment? Koha të thërret! Ndrysho historinë!

Ndërkohë komenti të del përpara syve, edhe pse ti nuk ke dëshirë ta hapesh e te shohësh ç’ka shkruar friend-i yt atje për të ndryshuar historinë… (ndërsa ngarkesa emocionale, negative mbi indiferencën tënde prej individualisti vazhdon të të bërtasë përpara syve)

Nuk e di ç’i tha mendja Zuckerberg-ut në lidhje me ” notification”-et, ku ty të duket sikur po luan një triller (privacy-prishës), duke hapur pa dëshirë temat ku komenton friendi yt…

Kështu ndodhi një mbrëmje të vonë… përpara syve më doli lajmërimi se një mikja ime (Silda, do ma paguash këtë… por jo vetëm këtë, edhe reklamën gratis që po të bej J) kishte bërë një koment te revista “Anabel”, dhe mua nën qortesën e sloganit emocional mbi indiferencën, m’u desh ta lexoja…

Situata dukej tejet dramatike! Me të vërtetë një rast ku do të vinte turp nga vetja nëse do guxoje të qëndroje indiferent…

- Jemi dy vajza -shkruante letra që kishin nisur ato,

(apo që revista “Anabel”ia kishte dërguar vetes në formën e një monologu?)

- Me familje të rregullta dhe çdo gjë tjetër të rregullt,

(përjashto trurin mbase?)

- Por që,çuditërisht jemi përfshirë në “trekëndesha dashurie”,

(gjysma e së keqes që nuk janë trapezë… e këshillueshme që kjo fjalë të lexohet me vijë në mes kurdoqoftë e nevojshme)

- Histori që kanë nisur përpara se të njiheshim me njëra-tjetrën,

(eh, kur të bashkon halli, thuaj…),

- Njohëm gjysmat tona,

(sipas gjeometrisë…nuk i bie “çerekun”?)

- Njohëm dashurinë,

(më jepni një shami se nuk duroj dot më)

- Por me meshkuj të gabuar,

(po unë do dashuroj prapë/ dhe nuk do gaboj…)

- Meshkuj, të cilët duhet t’i ndajmë me të tjera; përkatësisht me të fejuarën dhe gruan…

(dhe unë që kujtova se janë ato që duhet t’i ndajnë ata me ju)

- Nuk donim që të ndodhte kështu,

(mbahuni ju lutem…  ç’fat i padrejtë!)

- Ishte e rastësishme njohja, dhe vazhdimi u bë i paevitueshëm,

(me siguri do t’u kenë vendosur ndonjë pistolete në kokë)

- Kemi rreth dy vjet që i përkushtohemi plotësisht këtyre mardhënieve të fshehta,

 (epo… komplimente që ende nuk ju kanë kapur në flagrancë!)

- Dhe pavarësisht përpjekjes për t’i lënë,

(oh, ç’vuajte mbi-njerëzore!)

- Ka qenë e pamundur,

(me siguri ju kanë marrë peng)

- Ata kurrë nuk dot’i lënë partneret e tyre, dhe këtë na e kanë bërë të qartë,

(sa mallëngjyese “ndershmëria” e tyre!),

- Po ashtu na kanë bërë të qartë që pa ne nuk mund të jetojnë,

(në sfond Alban Skënderaj duke qarë: dhe refuzooojnë/mendjen ta ndaaajnë),

- Jemi çdo sekondë pjesë e mendimeve të tyre, e ndjenjave të tyre, na dashurojnë siç i dashurojmë ne, me të njëjtin pasion,

(dhe asnjë neuron?)

- Por më e keqja është se nuk po gjejmë askund njeriun për të cilin kemi nevojë,

(“ato”► dashurojnë►ata”, nuk jetojnë dot pa → $”ata”, ndërkohë që kërkojnë “njeriune duhur”→ (€ )! Ndërsa; “ata”◄ dashurojnë ◄ “ato”, nukjetojne dot pa ≠”ato”, ndërkohë që vazhdojnë të jenë me gratë e tyre↔ (!!!) Ok, you don’t get it! Me either! ☻).

- Nuk ndjejmë për askënd tjetër,

(as për atë “të duhurin” që po e kërkoni me kaq ngulm?)

- E kemi të pamundur t’i kushtohemi një lidhje tjetër,

(provoni njëherë paralelpipedët… meqe trekëndëshat nuk dolën barabrinjës)

- Kjo situatë na ka bërë të gabojmë edhe më shumë, se në përpjekje për të gjetur dikë që të na plotësojë,

(tekat ekonomike përveç të tjerash?)

- Ka ndodhur që të kemi afruar njerëz të gabuar e të lëndoheshim dhe më shumë,

(epo nuk paska qenë trekëndësh atherë, paska qenë shumëkëndësh),

- Ne nuk duam të ngejmë pikëpyetje në këtë letër,

(ka ndonje “emotion”që shkul flokët këtu?)

- Sepse e kemi shumë të qartë çfar është e drejtë dhe çfar është e gabuar,

(vive l’illumination!)

- Por duam të tregojmë se sa dëme shkakton kjo lloj situate,

(8 Mars-ShënValentin; dhurata për gratë, dhurata për ju… )

- Kjo gjendje dëshpëruese,

(mos… vetëm nga dritarja… mos!)

- Dhe sa e vështirë është,

(po bukë ju japin atje ku ju mbajnë peng?)

- Që thjesht ta mbyllësh një histori të tillë të komplikuar…

(nga kjo përrallë mësuam që…)

Pikë!

Këtu mbaron dhe melodrama…

- Uhh… ç’m’u desh që e lexova – thash me vete… Ç’dilemë ekzistenciale!…

Hodha shpejtazi sytë mbi ndonjë postim tjetër në wall-in e kësaj reviste, lexova disa këshilla (ekzistenciale dhe këto) si përshembull se ç’duhet të bësh që të mos të të formohen rrathë poshtë syve dhe se si, ju vajza nuk duhet të dilni asnjëherë nga shtepia pa veshur këtë e atë… etj, etj… (!) Por fare mirë mund të dilni nga shtëpia pa neurone apo principe, siç bëjnë autoret e letrës në fjalë…

Me një fjalë, këshilla të llojit; – A mund ta ftoj fundin tënd për darkë? Po deshe mund të vish edheti… (Daniel Cliver-Bridget Jones).

Siç dhe mund të imagjinohet, pata një ndjesi bajate nga e gjithë kjo, dhe e mbylla facebook-un me të shpejtë…  pastaj si me magji, gjithçka nga situata gjeo-politike aktuale në vend sikur m’u iluminua;

Tani po e kuptoj nga i paska marrë këshillat për kapelen mondane, Jozefina

p.s

e keshtu pra, ti lexues, ti hero i padukshëm i realizmit të dukshëm kapitalist… pasi i harxhovetë gjitha psherëtimat e mundshme me këtë melodramë prej pene diletante … tani është koha që…

- Të lidhesh, pra,me Edin… Ç’pret akoma?

- T’i bësh “like”Saliut

- Dhe të mos harrosht’i hedhësh pak “Lenor” (ose klor… ose të dyja bashkë) Ilirit…

… gjithmonë…duke vazhduar të psherëtish sensualisht me mediokritetin “Anabel”…

Arlinda G.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 149 ndjekësve të tjerë