Botuar në Gazetën Mapo

 

Sa herë të ka ndodhur në këtë vend ta kesh me dy mendje atë dëshirën e papërmbajtshme për… t’i rënë murit me kokë?…

Ja ku u erdhi fundi lëkundjeve të tua! Sapo të lexosh këtë manual ti do të ndihesh më i vendosur se kurrë për ta realizuar me sukses misionin në fjalë.

Më ndiq me vëmendje dhe mos u huto rrugës;

 

Hapi i parë – Ke një takim? Të rëndësishëm pune? Vendin e takimit ta kanë lënë në kafe? (E ku tjetër? Po të ta linin në zyrë, kjo po që do qe blasfemi!) E ti, ashtu i përgjegjshëm siç je, mendon se duhet të shkosh pesëmbëdhjetë minuta përpara? Sa për të qenë korrekt? Dhe për dreq, paraqitesh njëzetë minuta përpara? Ndërsa kullot sytë nëpër tavolinat plot shtëllunga tymi? Ndërsa kamarieri të vjen për herë të dytë, të të marrë porosinë… e dytë? Dhe personi me të cilin ke lënë takim nuk duket? Asgjë për t’u alarmuar! Mos e humb toruan! Duhet ta dish se në një takim pune në Shqipëri (qoftë ky edhe i lënë në kafe), epërsia i takon gjithmonë atij që vjen me vonesë. Mos u qurravit! Mblidh forcat se… vërtet kanë kaluar njezetë minuta, por këto nuk janë asgjë krahasuar me ato njezetë të tjerat që duhet të presesh të kalojnë, derisa… në mënyrë që… dhe ja…. Hallelujah! Më në fund, ja ku po vjen ai; i shumëprituri, dora vetë, ai pra; personi me të cilin ti ke lënë takim.

Ai hedh hapat përtuar drejt tavolinës ku je ulur ti, të jep dorën, ndërsa telefonin nuk e heq nga veshi, duke vazhduar t’i japë disa udhëzime të prera personit me të cilin është duke folur, gjithmonë me pamjen e njeriut super të zënë me njëmijë angari, të cilit i është shtuar; si e njëmijë e një-të, edhe takimi me ty, mor i shkretë! Me ty, që për ta respektuar, njëzetë minuta përpara e ke bërë edhe telefonin shurdh-memec.  

Më në fund ai e heq telefonin nga veshi, këmben disa formula formale mirësjelljeje me ty, ndërkohë që ti fillon t’i flasësh për projektin, ndërkohë që ai s’e ka mendjen fare se diçka lexon në celular, ndërkohë që vjen kamarieri dhe ai porosit nëpër dhëmbë, ndërkohë që as kamarieri s’e ka mendjen fare për shkak se aty kalon njëra me thonj, buzë dhe qerpikë fallco (- po ama, veshët i ka te saj!- arrin në këtë përfundim kamarieri, i cili më në fund përqëndrohet dhe i lutet ta përsërisë porosinë), dhe ai e përsërit porosinë me ton të nervozuar pa i hequr sytë nga ekrani i celularit.

Ti tenton sërish të ri-nisësh atje ku i ke ndërprerë shpjegimet mbi idetë e projektit, por jo, s’është e thënë, atij i bie sërish celulari. Vë re se ai ka një kontraktim të ekzaltuar sa herë që i bie celulari, (kontraktim, të cilin, ti s’e ke hasur qysh në kohërat kur shqipëtarët blenë për herë të parë nga një celular në madhësinë e tullës), dhe një nevojë urgjente t’u tregojë të gjithë njerëzve që janë ulur atje rrotull, që ai është nga ata njerëz që japin urdhëra.

E kështu, ai mbaron bisedën, e ti, për herë të tretë ri-tenton ta vazhdosh atje ku e ke lënë rrëfimin tënd, por tashmë s’kupton më asgjë se ku e ke lënë, pasi një person i afrohet papritur tavolinës. “Njeriu që jep urdhëra” çohet e takon, dhe bën me të një bisedë të gjatë,  po aq të gjatë… (ndërkohë që telefoni vazhdon t’i bjerë vazhdimisht), sa ty të mjafton si kohë, të programosh me detaje, se si t’ia marrësh, t’ia hedhësh përtokë e t’i biesh me varé).

Më në fund ″njeriu që jep urdhëra” ndahet me të panjohurin, ulet, pastaj çohet me vrik, pastaj gati sa s’të jep dhe ty urdhër që t’ia dërgosh me e-mail idetë mbi projektin, të cilat ke tentuar t’ia ri-shpalosësh për herë të katërt… Këtu imagjinata jote pëson një kthesë të frikshme, se në vend të celularit, seç ke një dëshirë të papërmbajtshme t’i biesh atij me varé.

Në ikje e sipër, ai ka paguar me nervozizëm kamarierin, duke i lënë në dorë, në mënyrë arrogante, një bakshish po aq arrogant (gjysma e së keqes që s’të lë dhe ty bakshish), dhe ti nuk ke më asnjë lëkundje apo dyshim se, më në fund, duhet ta kryesh atë harakirin dhe të mbledhësh mendjen.

 

Hapi i dytë – Ndërpret atë programin me varé, ndërpret planet për harakirin, dhe vendos t’i japësh një shans të dytë. Ulesh përpara kompuiterit dhe vendos t’ia dërgosh vazhdimin e projektit tënd me e-mail, ashtu siç gati sa s’të ka urdhëruar. I dërgon një e-mail të qartë, shkruar pastër, pa gabime drejtshkrimore, dhe i shpjegon me hollësi vazhdimin. Në fund, kërkon edhe ndjesë për bezdinë që i ke shkaktuar, duke e pritur një orë përpara në bar, që telefonin tënd e ke bërë handicapat që të mos bëjë as gëk as mëk gjatë gjithë të ashtuquajturës bisedë që s’munde ta mbaroje për shkak të impenjimeve te tij, te shumta, krejtësisht të jusitifikueshme, prej një njeriu super të zënë me sukses.

Këtu aparati i matjes së frustrimit tënd çmendet fare, dhe është ai që planifikon të bëjë harakiri… apo të të bjerë ty me varé….

 

Hapi i tretë – Pauza e refleksionit! Heshtje totale. Ti fillon ta justifikosh me vete se mbase njeriu prej të cilit ti pret një përgjigje për projektin është tëpër i zënë, kështu që nuk është ndonjë gjë e madhe, (vazhdon justifikimet ti), se prite edhe nja dy ditë të tjera duke kontrolluar vazhdimisht e-mail-in, i cili duket sikur të nxjerr gjuhën përmes spamëve. Duhet patjetër pak heshtje, pak suspense për t’i dhënë rëndësi vetes apo çështjes në fjalë, e kanë përdorur të gjithë regjisorët që nga ata të telenovalave meksikane deri te Spilbergu, e pse dreqin të mos e përdorin njerëzit super të zënë me sukses? Por menjëherë pasi të mbarohen të gjitha këto justifikime të mundshme, vendos t’i shkruash dhe t’i thuash se je duke pritur përgjigjen.

Asnjë përgjigje! Vazhdon pauza e refleksionit!

 

Hapi i katërt – Ndërpret pauzën e refleksionit, përplas dosjen, usb-në me të gjitha planet e projektet e tua, fik kompiuterin, i cili të përqesh edhe njëherë ndërsa bën shut down, pështyn një çëmçakëz, mbytesh me një cigare, hap televizorin. Këtu do të budallepsesh totalisht, seç ke dëshirë ta dënosh veten me një telenovelë meksikane, apo, akoma më keq; me një turke, dhe ndërsa kalon me të shpejtë stacionet për të gjetur telenovelën më të keqe, në mënyrë që të të torturojë sa më suksesshëm iluzionet e tua, artistike, papritur gishtat të largohen nga telekomanda. Të duket sikur të bëjnë sytë, nga që pak më parë, ia ke drejtuar në mënyrë pyetëse qiellit dhe diellit të fortë, por jo, nuk të bëjnë sytë aspak, në një emision, në të cilin, të gjithë të ftuarit kanë hedhur këmbën përmbi këmbë në të njëjtin pozicion siamez, dhe të gjithë përsërisin në çdo fjali, fjalën; ″selfie”, në vend të fjalës; ″lali″, të zë syri atë; dora vetë; njeriun e zënë me sukses. E dëgjon të flasë dhe shtangesh; ai po flet me aq entuziazëm për projektin tënd! Ai është duke e sqaruar atë me detaje (duket se i ka mësuar përmendësh të gjitha shpjegimet që i ke dhënë ti), dhe ty të kap ngazëllimi se, më në fund, projekti yt qenka pranuar, dhe ti s’ditke gjë, dhe ty s’të kanë lajmëruar, ndoshta prej impenjimeve të shumta, kush e di. Kur të kap një ngazëllim i tillë, gjithçka që stonon përreth është e justifikueshme dhe lehtësisht; jashtë vigjilencës. Prezantuesja e pyet papritur;  - Po si ju erdhi kjo ide kaq origjinale? Ai heq këmbën nga mbi-këmba, rrotullon stilolapasin skenografik ndër duar, pastaj bën sikur bën një shënim në bllokun; po aq skenografik; të bardhë krejt, dhe thotë, si i zënë ngushtë, ngaqë duhet ta lërë modestinë mënjanë, se ideja… se ideja… se ideja ka qenë e tij!

Kupton mor i gjorë? E tij!

Prezantuesja e përgëzon dhe duket tejet e intigruar nga shpjegimet e parreshtuara të tij, ndërsa tani, është televizori, ai të cilit, ti do t’i biesh me varé.

Tani merri ato dosjet, usb-në, shpjegimet, dhe ditë-netët që ke punuar fort për këtë projekt, dhe bëhu gati të varesh veten te llamba, (me litar ose me kollare më mirë, se mbase të ngrenë dhe ndonjë këngë), duke u kujdesur më parë të sigurohesh se mos ke lënë gazin ndezur, rubinetin hapur, dhe kur t’i lësh në rregull të gjitha këto, të hipësh në karrige dhe…

Kështu, korri i këmbëve përmbi këmbë që nga ekrani, i cili, tani të duket sikur të hakërrehet përpara fytyrës; – Në litar! Në litar!, do të bëjë një emision të ardhshëm ku të diskutojë me bllok në dorë dhe stilolaps që nuk shkruan, se sa skenografik ishte  pozicioni i rrëzimit tënd…

Arlinda G.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Botuar në Gazetën Mapo

“Të vdekurve u veshin këpucë të reja

se duhet të shkelin në udhë pa krye”

Pak-kush e di se më 17 shkurt 2014 ishte 8-vjetori i vdekjes së poetit Frederik Rreshpja. Midis debateve ezauruese mbi Shën Valentinin komercial, statusit të tiranasit aristokratiko-autentik dhe stër-shfaqjeve bajate të politikanëve nëpër ekrane, nuk u gjend askund, as edhe një cep i vogël e i parëndësishëm, disa-sekondash, ku të përmendej emri i tij. Asnjë! Tek e fundit përvjetori i vdekjes së një rebeli të pakompromis nuk përbën lajm për turmën e konformistëve që di të gjendet gjithmonë në anën e duhur dhe më të volitshme.

Çdo herë kur dua të mbrohem prej agresionit që më dërgon realiteti i përditshëm, ndërsa kaloj bezdisshëm nëpër duar të gjithë librat në biblotekën time, pa ndalur askund dhe e alarmuar, si ai kuzhinieri që ka humbur aftesinë për të shijuar gatime të reja, kam një dëshirë këmbëngulëse për të shfletuar e ri-shfletuar poezitë e tij. Dhe çdo herë ndjej se pas këtij leximi  ndjesia e alarmit brenda meje zbutet dhe më jep sigurinë se shijet e mia kanë mbetur ende të paprekura, edhe pse më pas, kësaj sigurie ia zë vendin një pikëllim i thellë për faktin se e kam ndeshur kaq vonë këtë poet.

Nga dritarja e përrallës

arlekinët vështronin të trishtuar

tërë lotë…

Shpesh per fatalitetin që shoqëron talentet ekstreme, ka një lloj përligjje nga njeriu i rëndomtë, një lloj çertifikimi cinik (e pse jo, ndonjëherë dhe hakmarrës), për pamundësinë e menaxhimit prej tij të personalitetit të fuqishëm të këtyre talenteve. Si rrjedhojë, harresa dhe indiferenca duket se janë fatalitetet më të zakonshme për individë kaq të pazakontë.

Por ndonjëherë më ndodh të pyes veten, ashtu naivisht, nëse poetët e tjerë kanë patur ndonjëherë ndonjë ndjesi faji për faktin se në kohën kur glorifikoheshin bujshëm podiumeve të diktaturës, një poet i përmasave të jashtëzakonshme si Frederik Rreshpja dergjej në burg.

Nëse në kohën e diktaturës nuk guxonin ta përmendnin, përse tani heshtin dhe nuk e përmendin si të mos ketë ekzistuar kurrë? Si është e mundur të mos jenë të ndërgjegjshëm për përmasat e këtij poeti lënë në harresë nga të gjitha rregjimet?

Ca pronocime siperfaqësore snobësh insistojnë në idenë se artisti nuk duhet të përzihet me politikën. Të tjerë, kritikojnë artin e angazhuar…

Po si është e mundur të bësh art brenda një sfere kristali? Po si është e mundur të mundësh të mbetesh NJERI brenda kullës së fildishtë? Po si është e mundur që si individë, këta shkrimtarë e poetë të mos kenë kurajën fisnike dhe përgjegjësinë qytetare të thonë me zë të lartë, qoftë dhe tani, vonë, pas diktaturës, se Rreshpja është një poet i përmasave të jashtëzakonshme? Është detyra e tyre, para së gjithash; si individë, si pjesëtarë të kësaj shoqërie që shpesh demonstron një mungesë të theksuar ndërgjejeje sociale.

Dikur kam lexuar një shkrim të Moikom Zeqos, apo diçka të shkruar prej Vrion Gaçit kushtuar poetit, por emrat më me zë të akademikëve nuk i kam dëgjuar ta përmendin. Njëlloj sikur ai të mos ketë ekzistuar. Ka një lloj aleance të heshtur të të gjithëve për të mos e përmendur emrin e tij, apo është thjesht harresë e zgërlaqur, në këtë realitet po aq zgërlaqës, që as një godinë të Lidhjes së Shkrimtarëve nuk e ka më?

Është kjo një prej atyre cmirave dhe zilive tipike ballkanike, delirante, narçizësh që shtyhen me brryla për pak vend në diell, edhe pse në këtë vend diell kemi me shumicë? (aq shumë sa ndonjëherë na bie në kokë!)

Frederik Rreshpja duket sikur ka jetuar në një jetë tjetër, një jetë paralele;

Kur isha fëmijë, bisedoja me delet

që më flisnin gjëra të mençura

Çudi! Kur rritemi, dhentë nuk flasin më…

Në një kohë tjetër. Mbase ky ka qenë një lloj vetë-imunizimi krejt i ndërgjegjshëm për ta shpëtuar artin e tij. Ndoshta ky ka qenë dhe bekimi i vetëm dhe i madh që mundi të marrë nga jeta e pamerituar që pat. Sepse në artin e tij nuk ka pikë skematizmi, siç e gjen ngado në krijimtarinë e të gjithë artistëve të tjerë të asaj kohe. Një skematizëm, të cilit nuk i kanë shpëtuar as artistët disidentë; ata të ashtuquajturit apo vetë-quajturit kështu, e të tjerët me rradhë.

Kur e kam lexuar për herë të parë Frederik Rreshpjen, mendimi i parë që më ka ardhur në mendje ka qenë: – Ç’elegancë e përkorë!

Pastaj kam shfletuar të gjej datën e lindjes së tij. Isha gati, krejt e sigurt, se duhej të ishte poet i postdiktaturës. Por jo! Për habinë time mësova se Rreshpja kishte lindur në vitin 1940. Po si është e mundur kam pyetur veten, si është e mundur që në atë kohë kufizimesh e përçudnimesh shpirtërore dikush të mundte të shkruante kështu? Në mënyrë kaq të kristaltë, kaq të hijshme, kaq të shpenguar, kaq moderne, kaq delikate, kaq tronditëse, kaq të thellë?

Poezia e tij është si një ekografi ku ai vizaton hijshëm me dhimbjet e vrajave dhe lëndimëve të brinjëve të shpirtit të ciflosur.

Unë nuk kam hasur në asnjë poet tjetër të asaj periudhe një elegancë të tillë vargjesh. Unë nuk kam hasur as në këto kohë që jetoj një përsosmëri të tillë, artistike. Jo rrallë poetët shqiptarë e kanë groteskëzuar poezinë për hir të rimës, për shkak të cungimit apo kushtëzimit që mund t’i shkaktojë ajo vargut apo mendimit, ndërkohë që Frederik Rreshpja arrin të shkruajë persosshmërisht kështu;

Rrëzohet nga drurët trishtimi i dëborës

lugina me hënë e lyer

dhe drerët e erës vënë kujën në dhembje

me brinjët prej akulli thyer…

Teksa lexon këto vargje, të duket sikur të kalon përpara syve i gjithë peisazhi dimëror që Rreshpja ka pikturuar me ato pak penelata; të pikëlluara, po aq të sigurta për nga teknika mjeshtërore. Dhe rima nuk duket fare një kufizim për të.

Në një nga intervistat e tij, të pakta, dhënë përpara disa viteve, Rreshpja ka cituar Heminguejin, i cili pak a shumë thekson se një poet duhet të kalojë shumë vështirësi për t’u bërë një poet i mirë. – Po unë nuk jam Jezu Krishti! – thotë Rreshpja. Ndërsa në një intervistë tjetër është shprehur se shpesh i ka ndodhur të gdhihet në qiell të hapur, se ndonjëherë ka tentuar të vrasë edhe veten, se i duhej të bënte një operacion në zemër, i cili kushtonte, dhe ai nuk e përballonte dot financiarisht.

Me ç’duket, për qeverinë e atëhereshme (e jo vetëm atë) kjo nuk ka qenë një klithmë SOS-i. Çfarë duhej të bënte më tepër që shoqëria t’i suguronte së pakti disa vite dinjitoze të fundit të jetës?  

Nëse lexon me vëmendje intervistat e pakta që ka dhënë ai disa vite përpara se të vdiste, duket se ka qenë plotësisht i ndërgjegjshëm për talentin e tij, prej të cilit, ashtu shpërfillshëm, nuk ka patur kurrfarë pritshmërie, sepse duket plotësisht i ndërgjegjshëm për kohërat absurde që jeton. Në këto intervista ai flet fare pa dorashka për; antologji poetësh promovuar bujshëm ku atë nuk e kanë përfshirë, për autorë të patalentuar që librat ua sponsorizojnë prindërit e pasur, për një mbrëmje poetësh në Durrës ku atë nuk e kanë ftuar. (e si mund të pretendosh ta përmendin në përvjetorin e vdekjes?) Flet për politikanë indiferentë, të afërm e miq që i ngulin thikën e fundit pas shpine, fjali të cilat ai i mbyll pikërisht me atë lloj shpërfillje prej njeriu që ka humbur gjithçka dhe nuk e impresionon më asgjë.

 I vrarë nga kjo pranverë e kotë

braktisur nga bota e tërë

Por çuditërisht, në atë jetën tjetër, paralele, ku ai bën art, dhe art të vërtetë, pa hile apo efekte sterile, Rreshpja është një impresionist. Rreshpja është Moneja shqiptar i fjalës, por jo vetëm kaq; Rreshpja është edhe një poet denoncues brenda galantësisë së tij, të përkorë dhe fjalorit poetik aq të pasur, mbushur tragjikisht me dhimbje të bukura.

Natyrisht që prononcime të tilla, të pakompromisshme, krijojnë armiqësi në këtë Shqipërinë tonë, të vogël, mbushur me njerëz po aq “të vegjël”, që ia numërojnë biografinë njëri-tjetrit një më një. Natyrisht që në një realitet si ky, që u pret krahët dhe i cungon përjetë shpirtrat e lirë, ai s’do të mundte kurrë të gjente rehati. – Shpirtrat e të vdekurve enden ajër- shkruan ai. Por unë dua shumë që në këtë përvjetor të tetë, turpshëm; të shurdhët, të kësaj humbje kaq të madhe për letërsinë shqiptare, shpirti i tij të ketë gjetur prehjen e merituar, pas jetës së pamerituar që pat.

Sot ndjeja se duhej të ulesha e t’i shkruaja të gjitha këto, sepse çdo herë kur e shfletoj poezinë e tij, seç kam një lëndim të madh në kraharor dhe një ndjenjë të vazhdueshme faji që jam pjesë e kësaj shoqërie pa ndërgjegje sociale, e cila nuk i siguroi një jetë dinjitoze këtij talenti te pazakontë.

Ndoshta ky shkrim do të botohet në ndonjë cep të vogël e krejt të parëndësishëm të ndonjë gazete, ndërkohë që ballinat do të vazhdojë t’i pushtojë politika dhe ideologjia, por, i dashur lexues rastësor që je ndalur aksidentalisht në këtë shkrim, nuk është asnjëherë vonë për të bërë një vepër të mirë për kulturën e vendit tënd. Nuk është asnjëherë vonë për ta korrigjuar sadopak këtë harresë të turpshme.

Rreshpja ka lënë dorëshkrime të pasura, romane, esse dhe poezi të pabotuara. Do të ishte në nderin e Ministrisë së Kulturës, apo të kujtdo që mund të kontribojë financiarisht t’i qëmtonte këto shkrime e te mos i lejonte më të dergjeshin në pluhurin e harresës, dhe nëse është e nevojshme, edhe të pajtohej një njeri i specializuar për të deshifruar shkrimin e tij, të pakuptueshëm, argument me të cilin justifikohet rëndom indiferenca ndaj veprës se tij.

Para disa vitesh, në fasadën e një pallati në Rrugën ″Bardhyl”, më bënë përshtypje fjalët: ″Faleminderit!”, “Mirupafshim!”, “Ndjesë!”, “Më fal!”, etj. Një nismë e shkëlqyer për të edukuar qytetarinë e ç’edukuar në kaosin post-demokratik, por ç’do të mendoje lexues, sikur në fasadën e njërit prej këtyre pallateve të shkruhej një strofë prej poezisë së tij?

Të vrarët i rreshtuan në sheshin demokracia

mbështjellë me çarçafët e dhëndërisë

por shtypi tha se zgjedhjet qenë të ndershme

të lira dhe korrekte

ashtu dhe TV-të

Pastaj lanë gjakun

te ullishtja me drurët e spërdredhur nga dhimbja…

 Dhe le të shërbejë kjo strofë si një denoncim për kujtesën tonë të shkurtër historike.

Rreshpja është ai monumenti antik dhe modern njëherësh, ku prej indiferencës sonë tani atje dergjen bagëtitë…

Rreshpja është i përjashtuari i madh nga tekstet mësimore mbushur plot me gabime drejtshkrimore (dhe jo vetëm) që në vend të edukojnë, ç’edukojnë frikshëm gjeneratën e re….

Rreshpja është ndërgjegjja inekzistente e shkrimtarëve të glorifikuar podimeve të diktaturës…

Rreshpja është denoncuesi tronditës i një shoqërie cinike që nuk ka veshë të dëgjojë…

Vendosjani një rruge emrin e tij! Një rrugice të vogël e të pabujë, ashtu siç qe vetë jeta e tij. Një rrugice me pemë, lule e zogj që aq shumë i desh.

Mësojuani fëmijëve poezinë e Rreshpjes!

Tregojuni atyre për jetën e tij. Është një mësim i vlefshëm që kur të rriten, ata të mos e gjejnë veten në anë të turmës konformiste…

 Duajeni këtë poet që i deshi njerëzit…. që s’ia kthyen dashurinë…

© Arlinda G.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Botuar te Gazeta “Dita”

Vajza, ju ka qëlluar ndonjëherë të hyni papritmas në një dhomë të mbushur plot me zëra femërorë që “fjalosin” pa pushim, dhe sapo në derë shfaqesh ti, bie heshtja? (si ata abazhurët që fiken me një të përplasur të pëllëmbëve)

Po? Të ka qëlluar, ty? Edhe ty, po? Ndërsa ty; sigurisht? Ah, e dija që lexueset e shkrimeve të kësaj natyre janë edhe empatike përvçse janë inteligjente

Ti seç ke një ndjesi bezdie, përzier me faj, për atë heshtje që bie beftë, kjo edhe pse nuk kujtohesh të kesh përplasur pëllëmbët për ta bërë të bjerë ashtu, aq akullsisht, dhe ndërsa u kthen atyre shpatullat dhe kap dorezën  e derës me të shpejtë për t’u larguar, ato ndërkohë duket sikur kanë marrë të gjitha nga një lupë në dorë dhe janë duke të analizuar çdo milimetër e pore në lëkurën tënde.

Del duke tërhequr derën pas vetes, dhe lëshon një psherëtimë lehtësimi teksa atje brenda si me komandë fillojnë të normalizohen zhurmat.

Kjo që përshkrova më lart vajza të dashura, duhet të jetë vetëm një nga situatat e shumta që duhet të keni përjetuar (shpesh ndoshta) të së ashtuquajturës ″luftë brenda llojit”. Si t’iu them, përtej emrit pa shumë fantazi, ajo është kaq e vjetër, e mërzitshme, dhe kohët e fundit në këtë qytet monoton po bëhet edhe tejet e parashikueshme.

Zakonisht këtë luftë e udhëheqin vajzat që në lojën me kukulla të fëmijërisë; ″lojë shtëpirash”, ″lojë zyrash”, apo ndonjë lloj tjetër loje,  bëheshin gjithmonë; ose mamaja që duhej të qortonte domosdoshmërisht vajzën e vogël, (ty gjithmonë të takonte të bëheshe vajza që duhej qortuar), ose shefja që duhej të qortonte vartësen, (edhe këtu ti vartësja ishe…  rolet e tjera ishin zënë të gjitha; brenda kësaj loje, dhe jo vetëm,  s’mund të bëjë karrierë).

Ashtu tek bënin sikur rrufisnin kafen ″gjasme″, nëpër filxhanët po aq, “gjasme”, ato, që atherë ngjanin si ca gra të vogla kur rrumbullakosnin buzët; ca gra të vogla që kishin djegur etapat dhe qenë katapultuar në një rol të bërë enkas për to, pa e njohur kurrë rolin tjetër; atë rolin e qashtërt të të qenit vetëm një vajzë e vogël.

Ato kishin një lloj autosigurie dhe autoriteti aq manipulues, themelet e të cilit u hodhën përgjithmonë aty, në atë “lojë shtëpirash”. E ti, qysh atherë, me një ndjesi lehtësimi munde të kuptosh që ke një “handicap”, i cili nuk do të të bëjë asnjëherë njërën prej tyre.

Me kalimin e viteve, ato vetëm sa u rritën fizikisht, sepse gra ishin bërë qysh sa kishin lindur; ca gra “të vogla″ por ca luftëtare “të mëdha”…

Këtu në kryeqytetin tonë, “të gjitha” luftojnë me “të gjitha” dhe nuk lodhen kurrë me këtë. Ndërkohë që kur këto luftaraket takohen rastësisht në rrugë, bibliotekë (këtu ka fare pak gjasa), parukeri (këtu ka më shumë gjasa), nuk i kursejnë njëra-tjetrës lloj-lloj afeksionesh idiomatike.

Si fillim biseda mund të nisë me një pathos të llojit; – Uaaa “zemra ime”, dhe ti këtu? Sa më bëhet qeFi… se merr dot me mend!(meqë ra fjala s’e kuptoj pse kësaj fjale ia heqin gjithmonë një shkronjë, po mbase nga qeJfi ku i dihet. Për të mos folur pastaj për togfjalëshin “zemra ime”, që në ditët e sotme është zhvlerësuar aq shumë, sa që mund të ta thotë fare lehtësisht edhe ai tipi që mbledh hekurishte nëpër koshat e plehërave (me gjithë respektin për ″profesionin” e tij), sepse në këto kohë moderne, ti mund të quhesh “zemra” “mëlçia” apo “veshka” e gjithkujt, përveçse e atij “gjynahqarit” të duhur, i cili ligjërisht është i vetmi që duhet të ta thotë këtë fjalë, apo siç i thonë ndryshe: mr.Right One). E keni vënë re që sa më shumë shtohen njerëzit që të drejtohen me: “O zemra ime!”, po aq pakësohen edhe miqtë e vërtetë?…

Pastaj ndahen duke i dhënë njëra-tjetrës nga një puthje në faqe, si ato puthjet “gjasme” gjatë shkëmbimit të vizitave në “lojën e shtëpirave”, dhe sapo tjetra largohet, me shumë gjasa i drejtohen personit që kanë në krah, i cili ndonjëherë mund të qëllojë të jetë thjesht një i porsanjohur aksidental; – E njeh ti atë kush është? S’e njeh? Po atë e njeh gjithë Tirana… si ka mundësi që nuk e njeh ti? E pastaj, në vetëm pak minuata, ajo fillon t’i bëjë të saponjohurit të mos-interesuar tejskajshëm, një skaner të sterrosur të biografisë së tjetrës.

Megjithë mosinteresimin, në të shumtat e rasteve qëllon që i porsanjohuri ta besojë plotësisht këtë lloj skaneri, sepse e thënë midis nesh dhe me shumë diplomaci, gjinia e kundërt në këtë drejtim ka qenë dhe është gjithmonë viktima më e suksesshme e manipulimeve të gjinisë së “ashtuithënçin”; delikate; manipulim, i cili shpesh i kapërcen edhe kuotat standarde të tridhjetë përqindshit (por nuk po vazhdoj më gjatë me këtë se druaj se tani ata do më akuzojnë për diskriminim gjinor→ J)

Është një situatë e ngjashme me një shfaqje televizive, një nga ato më të kotat e historisë së televizoneve; “Big Brother”, ku në finale mbeten gjithmonë djemtë, pasi vajzat eliminojnë dhe e shesin fare lehtë njëra-tjetrën gjatë rrugës…

Siç thashë; ca luftëtare të mëdha… kotësish….

Në këtë shoqërinë tonë egocentrike, ku të gjithë vrapojnë e duan me çdo kusht të mbërrijnë të parët, shtyhen me bërryla (duhet të jetë patjetër një garë?), këto ″te gjithat”që tregohen kaq mizore në luftën brenda llojit, shpesh i gjen si nëna të dhimbsura, bashkëshorte të përkushtuara, saqë ti ngre supet dhe pyet veten se cila nga anët e medaljes është fytyra e tyre e vërtetë.

Dhe vetja, të përgjigjet pa shumë entuziazëm; të dyja! Bota femërore duket shumë më shumë e ndërlikuar se për ta pikturuar vetëm me dy ngjyra, as me tre…por as me dhjetë, jo…

Kjo shoqëri konsumi, që nëpërmjet reklamash, shpeshherë të dëmshme për pavetëdijen e popullatës, shpreh përditë me arrogancë se gjithkush e gjithçka mund të shitet e blihet, i ka dhënë femrës këtë rol absurd për të qenë gjithmonë “në treg”, për të mbërritur në majë, për t’u kacavirrur deri në majë, për të mbetur në majë, me çdo kusht, qoftë edhe duke shkelur mbi të tjerë, për të mbetur përherë; e paraqitshme, joshëse, e dëshirueshme, intriguese, misterioze, fatale, sensuale, konkuruese, edhe atëherë kur asaj i duhet të mbajë një mal mbi shpatulla.

Ndërkohë që shoqëritë e emancipuara i kanë kaluar me kohë këto probleme të llojit të xhunglës, shoqëria shqiptare ka mbetur ende këtu, tek e fundit nuk i duhet vënë dhe aq faj; nëse në Shqipëri, brezi mbi të tridhjetat, përveç të lexuarit cilësisht, ka patur model frymëzimi stacionet televizive mjaft edukative të Rai-t, periudhë kjo e cila lidhet pazgjidhshmërisht me  bumin kulturor të këtij vendi në ato vite,  brezi nën të tridhjetat, ka patur si model frymëzimi stacionet televizive të mediaset-it, e thënë me shkoqur; stacionet komerciale të Berlucson-it, të cilat, njëlloj si ai vetë, e këndvështrojnë femrën si një copë mishi me afat të përafërt skadence (afat ky i shkruar me bold në çertifikatën “veterinare”).

E kështu, falë frymëzimeve të kësaj natyre, ne jemi edhe një nga vendet e vetme të varfëra në botë që sponsorizojmë çdo lloj konkursi të mundshëm bukurie, me të gjitha derivatet e mundshme të idiotizmit në titujt e tyre, në një kohë kur fare mirë ato fonde mund t’i shpenzonim për të mirëmbajtur monumentet kulturore në të cilat sot dergjen bagëtitë, për të financuar një shfaqje teatri, për të sponsorizuar një libër të mirë etj. Por jo, ne vetëm sa duhet t’i tregojmë botës medoemos se sa të bukur jemi… të tjerat nuk kanë pikë rëndësie…

Por le të kthehemi tek ″lufta brenda llojit”,  apo ajo brenda tenxheres me presion.

Vajza, i keni parë me vëmendje fotot e prindërve tuaj kur kanë qenë të rinj? Ata mbase kanë patur flokë të çrregullt në formë të çuditshme kaçubeje degë-degë, rroba banje qesharake që mbërrinin deri te kërthiza, kostume dopiopetë me ngjyrat e kopësave që bënin grusht, por një gjë kanë patur më të vërtetë; marrëdhëniet shoqërore solide.

I keni parë nënat tuaja në fotografitë bardh e zi, me shall aksioni, të përqafuara me shoqet aq qashtërsisht? Kanë një lloj hareje gjenuine ato foto…

Provoni që pasi të keni parë ato foto, të shihni fotot tuaja të tanishme… E mos t’iu vijë turp ta pranoni që në fotot tuaja e keni nga një shoqe që ka bërë një buzëqeshje ″gjasme” si te ″loja  e shtëpirave”, një shoqe që ndërsa të përqafon apo të thotë ″zemra ime″, ato çaste do të donte të të kafshonte veshin, aq shumë të urren…

Mos t’iu vijë turp, të gjitha e kemi nga një të tillë… Po se mos vetëm një… Kjo është çështja… dhe kjo të deprimon paksa… Po ç’them dhe unë? Paksa? “Shumsa” do ishte fjala më e përshtatshme, dhe pse ky deprimim do të ishte  një shkak i mirë që ato ta pushonin luftën (probleme sipërfaqësore↔zgjidhje sipërfaqësore)… Tek e fundit a nuk është ky deprimimi yt edhe shënjestër-aspirata e tyre?

Po si t’ia bësh që pavarësisht kësaj ato nuk ngopen e vazhdojnë të duan të të tërheqin me çdo kusht në këtë luftë? Në këtë ring? Në këtë garë? Ndërkohë që të gjitha janë duke vrapuar, duke u shtyrë, duke u penguar, duke u zhgrryer në duel balte.

Sigurisht që ty të tmerron e gjithë kjo dhe do me çdo kusht të bësh mënjanë, kërkon t’u sqarosh se aq të bën të luftosh, u përsërit e përsërit deri në sfilitje se ty të pëlqen t’i lësh ato të fitojnë, se ti je një ″perfect looser″, se ke zgjedhur të bësh humbësen me vetëdije të plotë, se do pranoje të merrje pjesë në njëqind luftëra të tjera, të përgjakshme, se do pranoje të jetoje në një kazermë, në një llogore, por kurrsesi të përbalteshe aty, sepse… sepse… është kaq e frikshme të lëvizësh brenda kësaj lufte, gare, balte kotësish, sepse ndihesh kaq e pamësuar, kaq e pastërvitur, dhe e ke fare të pamundur ta parashikosh se nga do të të vijë goditja…

Ndërkohë që askush s’të dëgjon… të gjithë janë të zënë duke vrapuar, luftuar, duke u penguar…

Teksa që të gjithë harrojmë që jeta është tepër e shkurtër për ta parë si një garë, teksa harrojmë të ndalojmë të shohim e të vlerësojmë ç’kemi përreth.

Sepse harrojmë ta shohim  femrën,  para së gjithash si një qënie njerëzore, dhe jo si një mall “veterinar”, apo si nje objekt me afat të përafërt skadence. Nëse do e bënim këtë, ndoshta edhe kjo garë e çmendur, ky vrap idiot, kjo luftë xhungle do pushonte së ekzistuari… e mes femrash do kish më shumë solidaritet dhe empati…

Sepse në shoqëritë e emancipuara, vlerat e vërteta dhe idealet që revolucionarizojnë mendësitë, asnjëherë nuk kanë afat skadence.

E për ta plotësuar këtë dekor utopik, padyshim, do të ndihmonte edhe një shall aksioni prej cohe të thjeshtë… dhe një buzëqeshje e pa-shtirur që nga fotografia…

 Arlinda G.

Një nga skicat e mia

11 Tetor, 2013

Një nga skicat e mia

Les Hommes …

23 Gusht, 2013

Përkthimi në frëngjisht i poezisë “Njerëzit”;

L’amour, a le trot d’un animal insoumis,
que les hommes tuent
dans l’impossibilité de le dompter,

puis lui dérobent sa précieuse fourrure
et s’emmitouflent dedans les soirs de Noël,
sur le fauteuil luxueux près du feux allumé
avec des allumettes électroniques…

tandis qu’ils suivent d’un œil l’éclaboussure
du crépuscule à travers la vitre…

Puis se rappellent que le lendemain,
ils doivent se rendre à un rassemblement…
pour défendre les droits des animaux…

© Arlinda G.
Përktheu: Eva Hila

Njerëzit…

10 Maj, 2013

Dashuria,
ka trokthin e një kafshe të lirë,

që njerëzit e vrasin,
në pamundësi për ta zbutur,

pastaj i marrin gëzofin e shtrenjtë,
dhe mbështillen me të, në netë Kërshëndellash,
në kolltukun luksoz,
pranë oxhakut ndezur me shkrepëse elektronike…

teksa ndjekin me sy,
stërpikjen e muzgut jashtë xhamit…

Pastaj kujtohen se të nesërmen,
duhet të shkojnë në një tubim…
për të mbrojtur të drejtat e kafshëve…

© Arlinda G.

Ti lexues ndihesh depresiv? Nuk beson se Korea e Veriut do sulmojë Amerikën? Ndihesh i demotivuar nga hiper-morali kapitalist pro-amerikan? Nuk e ke ndalur telekomandën te gurutë shpirtërore (Abc-ja, Klani), për të marrë dozën e përditshme të lumturisë? Nuk ke parë kryetaren e parlamentit me kapele mondane në madhësinë e një çadre shiu (për meshkuj), ndërsa në sfond dëgjohet zëri i përunjur i Papa Francesco-s, dhe disa gra atje rrotull me veshje  të thjesh tëqë bën grusht me kapelen e saj? (jo? nuk e ke parë? po çfar shikon ti njëherë?)

Ca dite më pas Papa Frencesco do t’u lante këmbët të burgosurve në burgun e minorenëve, mesazh që edhe ky bën grusht me kapelen dhe mondanitetin në përgjithësi… (apo mos kapelja…në Vatikan… shërben si rrufepritëse?)

Ti lexues vazhdontë ndihesh i demotivuar se lexove që Putin-i po rikthen heronjtë e punës socialiste? Nuk të duket e drejtë? Po? Jo? Çfar? Edhe ti je nje hero?… I punës kapitaliste? Një hero në të zezë që nuk figuron asgjëkundi, nje hero i padukshëm gati? Oh, po ti nuk duhet të ndihesh i shqetësuar për këtë, nëse, qoftë larg, një ditë të ndodh ndonjë gjë, nga pakujdesia apo ekzistenca (po aq e padukshme e sigurimit teknik në punë) edhe bustin, të padukshëm do të ta ndërtojnë…

Ti lexues ndihesh i agresionuar nga sugjerimet që të vijnë në facebook?

Sugjerime të llojit;

 - Lidhu me Edin!

- Bëji like Saliut!

- Ndiz lavatriçen,le t’i hedhim së bashku pak “Lenor” Ilirit!

- Psherëti me revistën”Anabel”!…

“Oh, boy”,suspence tani…

Në facebook më ndodh shpesh të më vijë ndonjë “notification” nën sloganin; – x-i bëri koment ne wall-in e y-it… “Notification” i cili duket se mban një ngarkesë të fshehur emocionale të llojit; – Po ti pse rri indiferent? Nuk e sheh çfar bëhet? Pse nuk bën dhe ti një koment? Koha të thërret! Ndrysho historinë!

Ndërkohë komenti të del përpara syve, edhe pse ti nuk ke dëshirë ta hapesh e te shohësh ç’ka shkruar friend-i yt atje për të ndryshuar historinë… (ndërsa ngarkesa emocionale, negative mbi indiferencën tënde prej individualisti vazhdon të të bërtasë përpara syve)

Nuk e di ç’i tha mendja Zuckerberg-ut në lidhje me ” notification”-et, ku ty të duket sikur po luan një triller (privacy-prishës), duke hapur pa dëshirë temat ku komenton friendi yt…

Kështu ndodhi një mbrëmje të vonë… përpara syve më doli lajmërimi se një mikja ime (Silda, do ma paguash këtë… por jo vetëm këtë, edhe reklamën gratis që po të bej J) kishte bërë një koment te revista “Anabel”, dhe mua nën qortesën e sloganit emocional mbi indiferencën, m’u desh ta lexoja…

Situata dukej tejet dramatike! Me të vërtetë një rast ku do të vinte turp nga vetja nëse do guxoje të qëndroje indiferent…

- Jemi dy vajza -shkruante letra që kishin nisur ato,

(apo që revista “Anabel”ia kishte dërguar vetes në formën e një monologu?)

- Me familje të rregullta dhe çdo gjë tjetër të rregullt,

(përjashto trurin mbase?)

- Por që,çuditërisht jemi përfshirë në “trekëndesha dashurie”,

(gjysma e së keqes që nuk janë trapezë… e këshillueshme që kjo fjalë të lexohet me vijë në mes kurdoqoftë e nevojshme)

- Histori që kanë nisur përpara se të njiheshim me njëra-tjetrën,

(eh, kur të bashkon halli, thuaj…),

- Njohëm gjysmat tona,

(sipas gjeometrisë…nuk i bie “çerekun”?)

- Njohëm dashurinë,

(më jepni një shami se nuk duroj dot më)

- Por me meshkuj të gabuar,

(po unë do dashuroj prapë/ dhe nuk do gaboj…)

- Meshkuj, të cilët duhet t’i ndajmë me të tjera; përkatësisht me të fejuarën dhe gruan…

(dhe unë që kujtova se janë ato që duhet t’i ndajnë ata me ju)

- Nuk donim që të ndodhte kështu,

(mbahuni ju lutem…  ç’fat i padrejtë!)

- Ishte e rastësishme njohja, dhe vazhdimi u bë i paevitueshëm,

(me siguri do t’u kenë vendosur ndonjë pistolete në kokë)

- Kemi rreth dy vjet që i përkushtohemi plotësisht këtyre mardhënieve të fshehta,

 (epo… komplimente që ende nuk ju kanë kapur në flagrancë!)

- Dhe pavarësisht përpjekjes për t’i lënë,

(oh, ç’vuajte mbi-njerëzore!)

- Ka qenë e pamundur,

(me siguri ju kanë marrë peng)

- Ata kurrë nuk dot’i lënë partneret e tyre, dhe këtë na e kanë bërë të qartë,

(sa mallëngjyese “ndershmëria” e tyre!),

- Po ashtu na kanë bërë të qartë që pa ne nuk mund të jetojnë,

(në sfond Alban Skënderaj duke qarë: dhe refuzooojnë/mendjen ta ndaaajnë),

- Jemi çdo sekondë pjesë e mendimeve të tyre, e ndjenjave të tyre, na dashurojnë siç i dashurojmë ne, me të njëjtin pasion,

(dhe asnjë neuron?)

- Por më e keqja është se nuk po gjejmë askund njeriun për të cilin kemi nevojë,

(“ato”► dashurojnë►ata”, nuk jetojnë dot pa → $”ata”, ndërkohë që kërkojnë “njeriune duhur”→ (€ )! Ndërsa; “ata”◄ dashurojnë ◄ “ato”, nukjetojne dot pa ≠”ato”, ndërkohë që vazhdojnë të jenë me gratë e tyre↔ (!!!) Ok, you don’t get it! Me either! ☻).

- Nuk ndjejmë për askënd tjetër,

(as për atë “të duhurin” që po e kërkoni me kaq ngulm?)

- E kemi të pamundur t’i kushtohemi një lidhje tjetër,

(provoni njëherë paralelpipedët… meqe trekëndëshat nuk dolën barabrinjës)

- Kjo situatë na ka bërë të gabojmë edhe më shumë, se në përpjekje për të gjetur dikë që të na plotësojë,

(tekat ekonomike përveç të tjerash?)

- Ka ndodhur që të kemi afruar njerëz të gabuar e të lëndoheshim dhe më shumë,

(epo nuk paska qenë trekëndësh atherë, paska qenë shumëkëndësh),

- Ne nuk duam të ngejmë pikëpyetje në këtë letër,

(ka ndonje “emotion”që shkul flokët këtu?)

- Sepse e kemi shumë të qartë çfar është e drejtë dhe çfar është e gabuar,

(vive l’illumination!)

- Por duam të tregojmë se sa dëme shkakton kjo lloj situate,

(8 Mars-ShënValentin; dhurata për gratë, dhurata për ju… )

- Kjo gjendje dëshpëruese,

(mos… vetëm nga dritarja… mos!)

- Dhe sa e vështirë është,

(po bukë ju japin atje ku ju mbajnë peng?)

- Që thjesht ta mbyllësh një histori të tillë të komplikuar…

(nga kjo përrallë mësuam që…)

Pikë!

Këtu mbaron dhe melodrama…

- Uhh… ç’m’u desh që e lexova – thash me vete… Ç’dilemë ekzistenciale!…

Hodha shpejtazi sytë mbi ndonjë postim tjetër në wall-in e kësaj reviste, lexova disa këshilla (ekzistenciale dhe këto) si përshembull se ç’duhet të bësh që të mos të të formohen rrathë poshtë syve dhe se si, ju vajza nuk duhet të dilni asnjëherë nga shtepia pa veshur këtë e atë… etj, etj… (!) Por fare mirë mund të dilni nga shtëpia pa neurone apo principe, siç bëjnë autoret e letrës në fjalë…

Me një fjalë, këshilla të llojit; – A mund ta ftoj fundin tënd për darkë? Po deshe mund të vish edheti… (Daniel Cliver-Bridget Jones).

Siç dhe mund të imagjinohet, pata një ndjesi bajate nga e gjithë kjo, dhe e mbylla facebook-un me të shpejtë…  pastaj si me magji, gjithçka nga situata gjeo-politike aktuale në vend sikur m’u iluminua;

Tani po e kuptoj nga i paska marrë këshillat për kapelen mondane, Jozefina

p.s

e keshtu pra, ti lexues, ti hero i padukshëm i realizmit të dukshëm kapitalist… pasi i harxhovetë gjitha psherëtimat e mundshme me këtë melodramë prej pene diletante … tani është koha që…

- Të lidhesh, pra,me Edin… Ç’pret akoma?

- T’i bësh “like”Saliut

- Dhe të mos harrosht’i hedhësh pak “Lenor” (ose klor… ose të dyja bashkë) Ilirit…

… gjithmonë…duke vazhduar të psherëtish sensualisht me mediokritetin “Anabel”…

Arlinda G.

Botuar më 9 Mars 2013, në gazetën “Shqiptarja.com”

Të urdhërosh veten të ndjekësh Big Brother-in nga fillimi deri në fund, (pa dëshirën e saj), është një vuajtje e madhe. Po, lexues, mos huto ashtu. Ёshtë një përvuajtje e tillë, si të ta shpjegoj? Ke parasysh atë këngën masterpiece te bbf-ja; kjo fatkeqesi që na ndodhi/na shkatëroi? Një melodramë e ngjashme. Sidoqoftë dhimbja sikur zbutet paksa kur prezantuesja deklaron se sheshet janë zbrazur të gjithë, se nëpër rrugë s’ka mbetur këmbë njeriu pasi të gjithë po ndjekin emisionin në fjalë, dhe ti më në fund kupton arsyen pse një protestë për qumështin e helmuar, e zhvilluar sot, ka grumbulluar aq pak vetë; njerëzit kanë shkuar të gjithë të shohin se si Big Brotheristët vazhdojnë ta pinë qumështin pa ditur gjë mbi helmimin. Tek e fundit kanë firmosur një kontratë ku u ndalohet të marrin vesh ç’ndodh jashtë, qoftë ky një apokalips apo sulm alien.

Por, me ç’të filloj më parë në këtë emision? Me prezantuesen që ngjan me ato mësueset e filloreve që kanë patur prindërit tanë dikur, dhe që u binin duarve me shkop thane kur s’mësonin? Ёshte aq intimiduese sa duket sikur do dalë nga televizori e do qëllojë edhe duart e mia. Duket sikur thotë gjatë gjithë kohës; unë jam më e mira, më inteligjentja, më e bukura, ju urdhëroj të më ndiqni, urdhri nuk diskutohet, përndryshe…(pastaj duket sikur mendohet pak dhe na bën një lëshim që nuk e meritojmë;-ok mund të mos jem më e bukura fare, por sidoqoftë, ju urdhëroj të më ndiqni). Vazhdojmë me psikologen me një barrë kualifikime që kandiset të bëjë profile psikologjike në Big Brother. Një rast i mirë për të veshur një fustan te kuq, mbase. (nuk kuptoj çfar i ka gjetur femrat shqiptare me këtë të kuqen e ndezur që bërtet? a ka ndonjë në këtë vend që pëlqen të kuqen e thjeshtë, atë të pabujshmen? Krasta do thoshte “të kuqen e tërhequr”, ndërsa komiteti për shpëtimin e tij do indinjohej sërish se mos po e kritikoj). Emisioni vazhdon, gjithmonë nën nota intimiduese, ndërkohë që ata të shkretë janë mbledhur si përpara zyshës (me thupër thane) dhe e shohin në dritë të syrit. Ja nje dialog intelektual (!) që zhvillohet midis një vajze bionde (flokët e së cilës të kujtojnë furkat e plakave qëmoti) dhe një djali;-Publiku mendon se ti e përdor E-në. Djali:-Jo, s’është e vërtetë! Kthehet nga vajza dhe i thotë:-Je viktimë ti E? Dhe E-ja, e cila duket se i ka lënë të gjithë neuronet në pasarelë, përgjigjet me bindje:-Jo, unë nuk jam viktimë! (e kështu, me këtë dialog brilant shuhen të gjitha dyshimet). E kur ndonjëherë viktima është e ndërgjegjshme për statusin që ka? Kalojnë disa minuta dhe i njëjti dialog zhvillohet midis një vajze dhe një djali tjetër, teksti, po i njëjti:-Ti po e përdor atë! -Kush unë? Ja ta pyesim:-Po të përdor unë ty? Dhe vajza ia kthen:-Jo ti nuk më përdor mua, unë të përdor ty! Teksa ndjek këtë dialog kaq të sofistikuar (ku secili shtiret sikur ka një strategji për të mos u dukur humbameno), ty lexues-shikues të duket vetja sikur je kthyer në fillore dhe po zgjedhon foljen “përdor”; t’përdor, m’përdor, na perdorin (m’fal per zhargonin, pasoja prej shkrimit për “lalin”).

Më tej, kamera fokuson një vajzë me origjinë veriore, dhe prezantuesja na drejtohet neve dhe asaj; asaj:-tani ti do përlotesh! (s’ke rrugë tjetër, për të mos thënë-të urdhëroj!), dhe neve:-teleshikuesit do emocionohen! (urdhri nuk diskutohet!). Ndërkohë vajza fillon të tregojë historinë e saj; vërtet prekëse, të cilën e shoqëron sukseshëm me lotë po aq të vërtetë (megjithëse, të vërtete apo fallco, detyrimisht duhej të qante për të mallëngjyer publikun). Ato emocionet njerëzore që përdoren për të rritur audiencën, por më e tmerrshmja nga këto, duket auto-përdorja e tyre nga vetë vajza për të ngjallur empati te publiku. Një lloj viktimizimi manipulues. Me tej prezantuesja na përmend një fakt që duket se e sheh me keqardhje, por që nuk i shpëton egzaltimit komercial; në filmin: “Falja e Gjakut” të ngujuarit ndiqnin Big Brother-in. “Oh boy”, asaj i duket kaq prekës ky fakt, në një kohë kur mundet që regjisori ta ketë përdorur si një figuaracion, një lloj paralelizmi, ironik e i hidhur; ngujimi primitiv dhe ngujimi modern; thelbi jo dhe aq i ndryshëm.

Ka mundësi që dhe ti lexues, njëlloj si unë, këtë punën e famës duke ngrohur divanin apo gromësirë nuk e kupton dhe aq. Këtë punën e famës në përgjithësi  unë nuk e kuptoj fare. Përshembull; fama mund të jenë edhe dhjetë gra llafazane poshtë pallatit që të ngulin sytë si projektorë kur ti lexues kthehesh në shtëpi. Ato të bëjnë një intervistë në formë pyetsori nëse ke qenë në ndonjë takim, dhe ti ua kthen se ke qenë te kepucari, bie fjala… Por jo, ato jane të bindura që ti ke qenë në një takim dhe jo te këpucari (i cili, nga ana e tij dhe ky të ka pyetur nëse vjen nga ndonjë takim? cila është pema jote, gjenealogjike? apo; nëse je i fejuar? nëse po; pse s’je i martuar? dhe nese je i martuar;pse s’ke fëmijë? dhe nëse ke një fëmijë: pse s’ke dy? etj), e ti, ashtu i sugjestionuar prej sigurisë së timbrit të zërit të tyre, ndërkohë që ngjit shkallet apo merr ashensorin, fillon dhe pyet seriozish veten se mos ke qenë vërtet në ndonjë takim dhe nuk e di, se siç i thonë një fjale:-I zoti e merr vesh i fundit!

E ke menduar ndonjëherë lexues se ç’të mirë do i sillte komunitetit sikur këta njerëz që parazitojnë gjithë ditën mbyllur në një shtëpi luksoze, t’i vendosnin në një punë të detyruar; të fshijnë rrugët apo të mbjellin pemë, përshembull? (nëse jo, shpresoj që ta kenë menduar ideatorët) Por le të kthehemi te mesazhet e pretenduara që Big Brother (ky triller kaq intelektual) u përcjell të ngujuarve nga gjakmarrja. Hm, po jo vetëm atyre, edhe një Shqipërie të tërë të ngujuar në boshësi. Këtu ndërhyn dhe psikologia, e cila s’kuptohet qartë se ç’kërkon të thotë (vështirë të të marrin seriozisht kur flet për gjakmarrjen e ngujuar në kolltuk, veshur me fustan ngjyrë të kuqe, të ndezur). Janë kaq mallëngjyes mesazhet e mbrritjes në majë, ndërsa gjatë rrugës, këtë mbrritje e shoqërojnë brryla e manipulime për të larguar të tjerët nga udha e fitores, pastaj këto mesazhe xhungle, të rinjtë i përcjellin në shkollë, në punë, në mardhëniet e tyre, personale. E kush nga ju nuk e ka provuar atë ftohtësirën që të lë në stomak përballja me një luftë të tillë, brrylash? Eveniment për t’u shënuar në CV (nën termin e vuajtur:”i aftë për të punuar nën presion”) në këtë Shqipëri të qorollepesur. Thua të jetë ky ai kapitalizmi sharmant siç na dukej nga reklamat e Rai-t? Dikur kemi patur një thënie idealiste në lëndën naïve të edukatës morale; kush i ben gropën shokut, bie vetë brenda, ndërsa në kohërat moderne kemi; kush i bën gropën shokut, fiton Big Brother-in. Ky është dhe ai morali aq i shumëpritur kapitalist (që ne lindorët ish-komunistë, mezi prisnim ta shijonim) me të cilin, duket se bota nuk është aspak e lumtur, deri te vetë fituesi i pasur në majë që ndërkohë i ka humbur të gjithë miqtë.

Po le të vazhdojmë me dramacitetin e folësve që reklamojnë çdo lëvizje si prej  shpikësish bombe bërthamore; X-i ka vënë beretë se tani po bëhet gati të lajë banjën! Suspence! Mbani frymën! Y-i ka shtrirë flokët se tani do gromësijë! Z- eta ka veshur taka dhjetë centimetërshe se tani do presë thonjtë!…

Ju ftojmë të zbrazni sheshet! Ju ftojmë t’i braktisni protestat! Ju ftojmë të ngujoheni!

© Arlinda G.

“T’ka lali xhan!”

12 Prill, 2013

Botuar më 4 Mars 2013, në gazetën “Shqiptarja.com”

Ti lexues mos thuaj që nuk e ke dëgjuar këngën e “lalit” se s’do e besoj. Si? Nuk e ke dëgjuar? Dhe e pohon kështu? Po kjo këngë është bërë një lloj bible apo himni për çdokënd që ka një makinë dhe një kasetofon (si? as makinë nuk ke? edhe këtë e pohon kështu?) Ke parasysh atë tipin që ndryshe nga ti, ka makinë dhe kasetofon, e që zbret nga makina në fjalë duke lënë derën hapur me volumin ngritur në kupë të qiellit në mënyrë që gjithë audienca përqark të ketë një shpërfaqje sa më të plotë të estetikave të tij, kulturore? (hë, t’u kujtua?)

Pa “lalin” jeta do dukej e zbrazët, i gjithë universi po ashtu. E ç’mund të donit më tepër nga jeta ju vajza përveçse “një lali”? “Një lali” mund të të ndryshojë jetën dhe konceptin filozofik mbi të. Je në depresion? Ti duhet të dëgjosh “lalin”. Ke probleme ekonomike? “Lali” është gati të të ftillojë mëndjen. Të ka lënë e dashura? Me “lalin” duket gjithçka fushë me lule. Një ndër admiruesit e “lalit” mund të qëllojë të jetë edhe shefi yt, apo deputeti’ zonës. Një nga ata shefa që libri i parë dhe i fundit që kanë lexuar në jetë ka qenë menuja e restorantit (paçka se edhe atë mund ta lexojnë me rrokje), apo një nga ata deputetë që kushtetutën e lexojnë (kanë) si menu restoranti, me po aq rrokje sa dhe kafshata.

Deri sa të vendosja të ulesha e të bëja shkrimin, nga kënga kisha dëgjuar ndonjë tingull aty-këtu, që më ka bërë të fik televizorin menjëherë prej agresionit të papërballueshëm. Por me të marrë vendimin për të shkruar, e pash t’udhës ta dëgjoja nga fillimi deri në fund. Për ta bërë këtë, për një kohë të gjatë m’u desh të vija rrotull me telekomandë në dorë, me një tendosje të tillë nëpër muskujt e gishtave, prej frikës se mos e shtypja. Gjithmonë e shtyja atë çast (kjo edhe prej turpit se mos më dëgjonin fqinjët), duhet të përgatitesh strategjikisht për të dëgjuar lalin! Sikur të më jepnin një lopatë dhe të më thoshin të gërmoja tokën për të mbjellë një pemë, do t’qe më e lehtë, por të dëgjoje “lalin” nga fillimi deri në fund qe një mynxyrë më vete.

“Lali” ka në qafë një zinxhir të trashë floriri, aksesori më i domosdosshëm për t’ia identifikuar statusin, në kokë ka një kapele si prej kartoni që bën grusht me rrobat që ka veshur, ndërsa ai herë pas here qëllon kraharorin te vëndi i zemrës me gjeste prej politikani. Vajza ka veshur pantallona lëkure që një Zot e di si do t’i heqë më pas se duken shumë të ngushta, si dhe një qylaf që dhe ky bën grusht me ato që ajo i quan pantallona. Pastaj se nga futet në një shtëpi luksoze (për të treguar mirëqënie, gjithë klipet xhirohen në shtëpi të tilla, për të mos thënë në të njëjtën) por tani ka veshur një pellush dhe në qafë mban një zinxhir po aq të trashë sa ai që mban “lali”. Të dy hidhen e përdridhen nëpër dy vargje të vetme; gjeniale, të cilave u duhet vendosur urgjentisht copyright-i se asnjëherë s’i dihet plegjiaturës;”t’ka lali shpirt/t’ka lali xhan. Pastaj vargjet që pasojnë të ashtuquajturën këngë janë thjesht ndërim vendi i kryefjalës dhe kallzuesit. Në skenën përfundimtare “lali” heq kapelen, ndërsa vajza ka veshur një fustan në ngjyrë të kuqe të ndezur që bërtet. Tonaliteti i duhur i së kuqes do e kish shndëruar atë në një princeshë, ndërkohë që ky i gabuari, i ndezuri që bërtet, le ta themi me diplomaci që i jep një identitet disi vulgar, këtë e vulosin një palë rexhipeta të bardha që vajza ia ka “mballosur” fustanit për sipër. Në fund të klipit, dikush ka patur guximin të shkruaje; lyric;2step, të cilët me ç’duket e kanë lodhur shumë veten me ato dy fjalë, dhe x- hair styling, që i bie të jetë salloni që ka llangosur vajzën, e cila në pamjen e saj natyrale nuk duket vulgare.

“Lali”tashmë është bërë pasqyra e hidhur e zgërlaqjes sonë kulturore, mjerimit tonë të përbashkët kolektiv. Kur dëgjon “lalin” të ndodh si në atë thënien e Anjshtajnit; dy sekonda vë dorën në zjarr dhe të duket sikur zgjat një jetë, sikur të kanë lyer me benzinë dhe pret të të vënë flakën, një pritje e tmerrshme; kënga duket sikur zgjat në pafundësi, ndërsa këngëtari përdredh zërin sikur e ka zënë korrenti.

Po si mbrritëm deri këtu lexues? (dhe unë ç’pyes ty që për më tepër nuk ke as makinë!) Nga kënga aq elegante;”Ku t’ka lala mi boj esmere”, deri tek “lali”, ka një humnerë të frikshme në mes. Aq mjeshtëror interpretimi i Merita Halilit, po aq sa të gjithë përpunimet e tjera, artistike që i kanë bërë me zërin apo notat e tyre artistët e Ansamblit Kombëtar folklorit tonë; përpunime elegante e të harmonishme, të cilat gjatë periudhës komuniste kanë mahnitur botën nëpër turne. Ndërsa tani kam përshtypjen se do dilte një numër i frikshëm po t’i numëroje makinat luksoze që mbajnë “lalin”në kupë të qiellit, si dhe koketat që tunden e shkunden në vëndin e parë, mundësisht me nga një qen si mì në prehër. (sa më të rënda bizhuteritë, aq më i shëmtuar qeni, i cili përveç të tjerash shërben edhe si një lloj njësie matëse e shkallës sociale)

Pyes veten; si ka mundësi që një popull që ka krijuar një perfeksion të tillë siç janë këngët dhe vallet çame, të ketë krijuar edhe një “lali”? I kemi kritikuar aq shumë bunkerët e regjimit komunist, por ka ardhur një kohë që t’i meremetojmë e t’i vëmë sërish në përdorim… për t’u mbrojtur prej agresionit të këtij orientalizmi vulgar që po na gjunjëzon shijet e fyen inteligjencën… për t’u mbrojtur prej “lalit”…

© Arlinda G.

Botuar më: 25 shkurt 2013, në gazetën “Shqiptarja.com”

Pop Channel. Një emision dinjitoz dhe ironikisht, nga më seriozët për mesazhet që përcjell. Vështirë të gjesh gjërat që nuk shkojnë, pasi në sytë e shikuesit vjen bindshëm. Vetëm se tani më duhet të ndal te paralajmërimi në hyrje:”Ky emison i dedikohet një publiku specifik!”. Do sugjeroja; “i kushtohet një publiku të caktuar”, termi “specifik” duket tepër teknik dhe jo-letrar për një shikues të pamësuar me gjuhët e huaja, i cili, ashtu naivisht edhe mund të pyesë:-Duhet CV për të ndjekur këtë emision? Ose:-Bën punë masteri në Zimbabwe?

Kalojmë tek sigla; mjaft e arrirë, një duartrokitje realizuesve. Muzika, sekuencat filmike, të bëjnë të kesh një kauzë edhe nëse je njeriu më individualist në botë (fqinji përballë po bën punime dhe një zhurmë të tmerrshme? ti mund të ngrihesh nga kompjuteri, të shkosh e t’i thuash;-Mjaft!, sepse ti e ke një kauzë!). Por po ndal pak tek sekuencat e demonstratave brenda siglës. S’është çudi që fjalët apo pamjet me revolucion dhe domonstrata të hiqen ndonjë ditë nga fjalorët apo arkivat filmike. Duken tepër të kompleksueshme për Shqipërinë ish-komuniste që ka arritur deri aty sa t’i mohojë vlerat e revolucioneve në përgjithësi, madje edhe të atij francez në veçanti (një shembull emancipimi për gjithë Europën). Këtu më kujtohet një dialog i shkëlqyer nga filmi “Postieri”. Prifti:-Kam dëgjuar se komunistët i hanë fëmijët. Postieri:-Jo, s’duhet të jetë e vërtetë! Prifti:-Atherë si e shpjegon faktin që Neruda është i martuar dhe nuk ka fëmijë? Postieri:- Hm, dhe sipas teje, Neruda i ka ngrënë fëmijët?

Kalojmë më tej; tepër e gjetur fjalia; “Në këtë emison ju nuk do te ndiqni”… dhe më pas; sekuencat nga ekzibicionizmat e shumtë të politikanëve shqiptarë që nuk vlejnë të ndiqen. Në fillimet e emisionit, lajmet lexoheshin me një shpejtësi masakër, fjalitë përshkoheshin nga një ironi e këndshme, por qe e pamundur t’i kapje të gjitha fjalët (shikuesi vërtitej si macja që kërkon të kapë një zog që është duke fluturuar ultaz). Së fundmi duket se edhe kjo hollësi frenetike është rregulluar; folësi lexon me një shpejtësi të metabolizueshme që publikut nuk i bie ngjeshur në stomak. Edhe, grimi… vendoseni njëherë e mirë si do ia rregulloni flokët këtij djali, çdo model i ri në treg mund ta shpërqëndrojë shikuesin prej fjalëve që ai thotë…

Vazhdojmë më tej; emisioni, ndryshe nga paralajmërimi në hyrje edhe nga shumë emisone shqiptare që duken se janë shkëputur plotësisht nga njeriu i thjeshtë, protagonist të kronikave të tij ka atë; njeriun e thjeshtë. “Nuk e kam idenë mbi idenë” se e kujt ka qenë, (mundet, arsye buxheti) por më duket një përpjekje e suksesshme, dhe ca e mundimshme mendoj, pasi duhet të bësh bingo për ta gjetur esëll rojen e një parkingu pranë selisë së televizionit, pijedashësi në fjalë është edhe një nga protagonistët kryesorë të kronikave të Popit. Në këtë kontekst, ti lexues-shikues mos u çudit aspak nëse një ditë hap televizorin dhe sheh dajën, hallën, tezen apo gjyshin duke bërë analistin, sociopatin, gjithologun, me një lehtësi të papërballueshme.

Ndër elementet e tjera; të arrira dhe të menduara mirë në këtë emison janë reklamat; një shpotitje e këndshme mbi suspensen e sforcuar që kërkojnë të krijojnë një lloj i caktuar folësish televizivë mbi atë që e pret shikuesin (e gjorë) në vazhdim, me një dramatizëm që më shumë se të të grishë, të bën t’ia mbathësh me të katra. Po kaq i arrirë edhe dialogu i heshtjeve të karrigeve të ftuara në debatin televiziv apo kronikat e pazëvëndësueshme të “Martin Pemes”. Në të vërtetë, Popi duket një nga ato emisione që pak nga pak, po e kalit veshin e shqiptarit të parrahur me ironi. Rezultati nuk është menjëherë i dukshëm për atë shqiptarin që për një fjalë goje, e ka më të lehtë të shkrepë armën se të kthejë një përgjigje ironike, por sidoqoftë, është si ajo pika e ujit që gërryen gurin në heshtje. Kushedi, ndoshta pas njëqind vjetësh, do të jetë vetëm fjala, ashtu siç në fillimet e njerëzimit qe e para, dhe qytetërimet do të jenë aq të sofistikuara sa do t’i nxjerrin armët jashtë qarkullimit. Amin!

Pra, duket se Popi i ka hedhur mirë themelet, duket se ai po krijon një lloj shteti brenda shtetit, një shtet të vogël, me rregullat dhe ligjet e veta, brenda një stacioni të madh. Një lloj shteti ku çdokush lejohet të jetë shtetas; rojen e parkingut përfshirë, e që ndoshta ndonjë ditë, s’është çudi të bëhet: një lloj Popi, më i intonuar se Topi.

© Arlinda G.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 147 ndjekësve të tjerë