Drita jote, e butë
20 Janar, 2012
Ne jemi dy marioneta,
në këtë teatër kukullash,
nga salla, fëmijët qeshin me frikën tonë,
e n’a tregojnë me gisht,
tregojnë këtë dashuri,
që si zog i trembur na ka rënë në pëllëmbë…
…dhe kemi frikë t’i hapim, se mos ikën,
…dhe kemi frikë t’i mbyllim, se mos i marrim frymën,
dhe nuk dime ku ta lëshojmë,
dhe nuk dimë ç’të bëjmë me të…
ah, ti…
dhe gjithë dritat e galaksisë që ke mbledhur në sy,
kur më sheh,
kur më flet:
fjalë kaq pa kuptim,
ndërsa drita jote, e butë,
rrjedh udhës së shpirtit tim.
…ti…
dhe kjo dëshirë e llastuar për të ndjekur me sy një re, të bardhë,
me kokën mbi supin tënd…
… dhe kjo trokitje hapash,
që pa e kthyer kokën pas, do ta njihja në njëmijë…
… ne jemi dy marioneta,
në këtë teatër kukullash,
në skenë n’a kanë ngjitur të luajmë veten,
nga salla, fëmijët n’a tregojnë me gisht,
kërkojnë një happy-end për historinë tonë…
për këtë dashuri,
që si zog i trembur n’a ka rënë në pëllëmbë,
e nuk dimë ku ta lëshojmë…
e nuk dimë si ta rrisim…
e kemi frikë mos e mbysim…
Don’t be ready, Top-i…
21 Dhjetor, 2011
Jo? Po? Me siguri ti lexues je duke bërë tani atë tundjen e çuditshme të kokës, nga e majta në të djathtë ose anasjelltaz, e cila vetem në Shqipëri përkthehet si një “po”.
Pra të kujtohen kioskat ndanë Lanës, pemët e prera cung, përçudnueshëm, Rama me blu jeans-e në fushatën elektorale për kryetar bashkie, pijanecët që të ndiqnin me sy të përkuqur tek ish-parku si të ishe femra e vetme e mbetur në rruzull, shoferët e furgonave që bërtisnin sa kishin në kokë; – hajde unazaaaa, fëmijë të ngazëllyer që dilnin eskursion ditën e Shën Valentinit, një reklamë e pazakontë që kish filluar të shfaqej tek-tuk nëpër televizione, e që në dallim nga të tjerat nuk promovonte asnjë produkt të skaduar, por që thoshte, – mjaft – herë pas here, stacionet e panumërta televizive që transmetonin pa fund e piratisht gladiatorin, aq shpesh sa çdo banor i Tiranës kish filluar të ndihej ngapak gladiator kur vinte kokën në jastëk.
E besoj se ju kujtohet të gjithëve se si lindi në mes të gjithë këtij absurdi e çmendurie frenetike, një stacion televiziv, fillimisht muzikor, i cili herë pas here nxirrte në cep të ekranit në fund, togfjaleshin; “prova teknike”.
Ato kohë më kishte bërë përshtypje një këngë, e cila transmetohej shpesh tek ky stacion; – lufto çdo ditë/lufto me veten – qenë nja dy vargje nga teksti i këngës, – ku do të arrish – dhe pastaj disa sekuenca nga Shqipëria e kohërave të komunizmit dhe Enver Hoxha që u fliste nxënësve të shkollave një anglishte me theks gjirokastrit; – Are you ready? – Are you ready? – You must be ready!
Kështu lindi Top Channel; një televizion që nuk pranoi t’i qëndronte gati qeverisë në pushtet.
Vajza dhe djem të veshur bukur, disa me nga një piercing në hunde apo ndokund tjetër që dukej sikur i thoshin kryeqytetit; – ne jemi ndryshe!
Vajza dhe djem të rinj që për hir të këtij ekzibizioni, kësaj ere ndryshimi, filluan ta sakatonin e masakaronin pamëshirmshëm gjuhën shqipe duke e mbytur atë pafund dhe krejt panevojshmërisht me fjalë të huaja.
Po mbase edhe kjo vinte në emër të këtij rebelizmi. Ose të paktën kështu dua të besoj unë, atherë të flisje pastër shqipen nuk quheshe dhe aq trendy dhe as mjaftueshëm i europianizuar. E pastaj sërish ajo reklama e çuditshme që nuk promovonte asnjë produkt të skaduar; – mjaft, ti nuk je për t’u shitur!
Po sikur të mjaftonte një reklamë… sikur të mjaftonte një piercing… me këtë të fundit emancipimi do t’kish një kosto krejt t’ulët e lehtësisht të përballueshme nga shqiptari i mesëm.
Por jo, pastaj ty të ndodh të thellohesh pak më shumë në ligjëratat e këtyre prezantuesve televizive (dhe jo vetëm), e të kuptosh zhgënjyeshëm se gjithçka ka filluar dhe mbaruar tek piercing-u.
Sepse të vendosësh një piercing në tru është ca më tepër e mundimshme se dhimbja fizike gjatë procesit.
- Po nejse, – siç themi rëndom nëpër tavolina vegjetuese, kafenesh, – pak pushim këtu; sot dëgjova diçka rreth falimentimit të një librari-kafeje këtu në Tiranë. Sa keq që këtë e mësova ditën që e zbulova këtë librari. Më thanë se ngjitur me të ndodhet një restorant i mirë, i cili frekuentohet shpesh nga qeveritarët.
Po mos e dhëntë Zoti që ata të frekuentojnë librari-kafenë, as kjo nuk hyn në trendin e kohës. Politikanëve nuk u del koha të lexojnë libra. Shumë, shumë, ata, vetëm sa mund të begenisin e t’i shkruajnë.
Por më mirë të vazhdojmë më tej, se as mua nuk më del koha t’u jap vëmëndje politikanëve.
Ti si thua lexues? Po? Je dakort? Po tund kokën tani… nga e majta në të djathtë apo anasjelltaz, për të më thënë, ashtu shqipërisht, se je dakort me mua? Po kur do e mësosh një herë e mirë se në të gjitha territoret jashtë Republikës së Lumtur të Shqipërisë, një tundje koke e tillë përkthehet si një “jo”? Ah, po ti je i pashpresë (bashkë me mua), kështu siç e ke nisur s’ke për t’u integruar kurrë në bashkësinë e veseve luksoze të Europës së Bashkuar.
Shumë ujëra kanë rrjedhur që atherë kur në cep të ekranit shfaqej togfjalëshi; “prova teknike”. Shume analistë kanë pranuar ofertën e rradhës për t’u hedhur në x- kamp, në favor të y- politikani. Të tjera media kanë filluar të përvetësojnë me vuajtje moralin e asaj proverbës që unë e kam haruar se kujt kombi i përket, që thotë se; “të përkulesh është më mirë se të thyhesh”. Ndonjë rebeli që nuk ka ditur ta përvetësojë si duhet proverbin në fjalë i është treguar dera, ndërkohë që thjesht është ndëruar kurs, për shkak se dallgët e kanë shtrembëruar direkun.
Po mbase ka ardhur koha për një proverb të ri, të shpikur kushedi se prej kujt kombi tjetër; të lumtur natyrisht; – “të ndërosh kursin e lundrimit është më mirë se të të thyhet direku”.
Mund të qëllojë që ti lexues që po më ndjek tani nëpër rreshta, të jesh punonjës i këtij televizioni, e ndoshta përgjigja që do të duash të më japësh tani mund të jetë dhe kjo; – ehh, e dashur shkruese, atherë ishim më të rinj, pak idealistë, tani kemi familje për të mbajtur dhe kredi për të shlyer, nuk mund t’ia lejojmë vetes luksin…
Por qëllon gjithashtu që ti lexues që po më ndjek tani nëpër rreshta të jesh ndonjë drejtues i këtij televizoni, e ndoshta përgjigja që do të duash të më japësh tani mund të jetë fare mire edhe kjo; – por ti nuk e di nuk e di se ç’do të thotë të jesh i detyruar të paguash një gjobë me shifra marramendëse…
Mund të qëllojë që të fërkosh duart, ti, lexuesi tjetër, që nuk e ke fare qejf këtë televizion, natyrisht për arsye objektive… – Të paktën të jesh më objektiv – thotë kënga e Lakos. I vetmi rresht që më stonon në tekst dhe që më ngjan si i shkëputur nga ndonjë fjalim pleniumi partie
Po nejse… Dreq! Sërish ky zhargoni vegjetues!
Sic thash, shumë ujëra kane rrjedhur qysh atherë. Ndonjë funksionar i opozitës i ka hyre publicistikës, pasi ka bindur (veten me vuajtje dhe ky) se të duash të fitosh ca zgjedhje me “fair play” në një vend si Shqipëria, është si të duash të japësh një koncert për piano dhe orkestër përpara një salle të mbushur plot e përplot me kanibalë, ku përpara se dirigjenti t’i bëj shenjë orkestrës të fillojë të luajë, ata (kanibalët) ndërkohë e kanë ngrënë orkestrën me gjithë dirigjent.
Ah, po! Ca gjera nuk kanë ndryshuar vërtet qysh atherë; Sinani vazhdon të bëj videoklipe e Tirana vazhdon të jetë po aq e pistë sa më parë, edhe pse në lajmet e këtyre televizioneve që kanë përvetësuar mirë proverbin e përkuljes është thënë bombastikisht se policia bashkiake ka kapur disa individë të rrezikshëm që po prisnin pemë nga liqeni.
E natyrisht, në gjithë këtë erë ndryshimesh e përkuljesh, edhe Top Channel është bërë më “soft”. Pak e nga pak po largohen temat “e rënda” që trajtohen nëpër emisione. Më kujtohet përpara një viti me sa nerv filloi emisioni; “Pasdite në Top Channel”, kronikat që përqëndroheshin kryesisht mbi tematikat sociale, varfërinë e tejskajshme, fëmijët pa mbrojtje, ndërkohë që vetëm përpara disa ditësh, në të njëjtin emision, një vajzë e re që kishte bërë operacion plastik, u përlot “live” me një mallëngjim skenografik, teksa kirurgia plastike rrëfente se sa shume e kishte mbështetur vajzën i ati për hundën e re. (!)
E sigurisht në gjithë këtë përkulje kaq të softëzuar (i vetmi i mbijetuar tek pasdite duket një gazetar terreni i cili një ditë po u bënte nja dy miss-eve disa pyetje pikante, të cilat ,ato, natyrisht qe s’i kuptonin… e kur ndonjëherë miss-et i kanë kuptuar pyetjet?), nuk ka vend më për gjithë ato vajza të tjera që nuk e kanë fatin të jetojnë nëpër metropole e që kanë probleme shumë herë më të rënda mbijetese e që as qe ia kanë idenë e as luksin e operacioneve plastike në hundë e më gjere…
Për të shkuar pastaj tek emisioni; “E diellë”.
Emisioni hapet me një tufë individesh të mbledhura bashkë që marrin nëpër gojë veshjet e njerëzisë nën sloganin; “Asgjë personale” (këto së bashku me një tip me ca syze, të mëdha si syze palombarësh i cili më kujton personazhin e atij irlandezit tek filmi; “Notting Hill”).
Besoj të gjithëve ju ka qëlluar ndonjë ditë kur ndiheni të veshur tmerrësisht keq e luteni me vete që të mos hasni në rrugë ndonjë të njohur, apo ndokënd tjetër, ndonjë individ të rëndësishëm për vëmendjen tuaj, në sytë e të cilit nuk doni kurrsesi të ngjani si dordolecë. Nëse nuk ju ka ndodhur dhe keni shpëtuar paq, tashmë keni këtë rubrikë tek; “E diellë” nga e cila nuk keni se si të shpëtoni pa u përgojuar e përçudnuar mirë e mirë, apo si të them… më saktë; pa u dorodolecëzuar.
Dhe e gjithë kjo “alamet” gjetje, pasohet pastaj me intervistën në pishinë, qëllimin e së cilës asnjëherë nuk e kam kuptuar plotësisht, me tepër se intervistë mua me ngjan si reklamë rroba banjesh apo peshqirësh.
Pastaj më tej një rubrikë tjetër që për hir të së vërtetës më duhet të them se duket disi interesante, një rubrikë e cila drejtohet nga një aktor i ri, i cili përveç të tjerash, qetëson vajzat anë e mbanë se Mark Darsin e famshëm mund ta gjejnë edhe në realitet. Hm… nëse do më duhej të thosha mendimin tim, krejt “bruto” për këtë tematikë do t’i thosha aktorit të mos lodhej dhe aq se për këtë kemi Cohelion, dashurinë morboze të lexuesit shqiptar kundrejt të cilit, unë asnjëherë nuk e kam kuptuar.
Po nëse do më pyesnit si shikuese se cila është fjala që më cingëris më shumë nervat nëpër ligjëratat e prezantuesve, e cila më bën të kem një dëshirë të përligjur ta qëlloj me vezë ekranin (apo me ç’të kem në dorë), kjo është fjala; “puntatë”.
Takohemi “puntatën” tjetër, – në “puntatën” e shkuar kemi thënë se – , – qëndroni pranë ekranit se kjo “puntatë” do jetë e jashtëzakonshme – etj, etj.
Dhe ç’është më e keqja; sa bëhesh gati të qëllosh ekranin, ty të kalon vetëtimthi nëpër tru një “info” e dëgjuar shkarazi nëpër shkallët e pallatit se çmimi i vezëve është rritur.
E ja, kështu, ky “çmimi i vezëve” n’a mban dorën për shumë gjëra që nuk shkojnë në këtë vend.
Ёshtë e tmerrshme të mos e kesh luksin t’i thyesh dikujt mbi kokë një vezë! Duhet të jetë pikërisht ky çmimi i shtrenjtë, i cili duhet t’u mbajë dorën gazetarëve kur retushojnë lajmin, drejtuesve që i heqin kryq kur ky lajm i retushuar kalon nëpër duart e tyre, drejtorëve, ministrave…
Nëse do kishim ndonjë aparaturë e ndonjë njësi matëse për të matur frustrimin në një vend kaq të pa-lirë kundrejt aktit të gjuajtjes me vezë, aparatura tani mbase do t’ish çmendur fare.
E ja kështu të dashur lexues, ja kështu të dashur gazetarë, ja kështu të dashur drejtues.
Sidoqë, më duhet të them për të qenë e drejtë deri në fund me ju, se me gjithë cingërisjen e nervave nga agresioni i fjaleve të huaja e masakrimi i gjuhës, me gjithë softëzimet e përkuljet e imponuara, unë ende vazhdoj ta ndjek këtë stacion. Sepse nuk di pse ende vazhdoj ta shoh si shpresën e vetme, të vagullt, të mekur, të zëdhënëjes së fjalës së lirë, apo më saktë; atë që ka mbetur nga fjala e lirë…
Prandaj të dashur gazetarë, të dashur drejtues, bëni diçka…
-Çfar?- do pyesni ju
Po ndoshta do të tingëllonte patetike sikur t’iu përsërisja këto kohë; -lufto çdo ditë/ lufto me veten. Sepse dihet se këtë betejë, përditë nga pak, të gjithë po e humbasim në këtë vend.
Por të paktën… me gjithë çmimin e shtrenjtë të vezëve, “don’t be ready” për askënd. Don’t be ready, Top-i!
(thirrje lehtësisht e ngaterueshme me një mbiemër të njohur… po s’ka gjë… s’do bënte keq të mos qëndronte gati për askënd, edhe ai- (presidenti)…)
Kohë e ngrirë në niseshtè
8 Nëntor, 2011
Ai ka flokë të krehur bukur, ngjyra e kostumit të tij ka një variacion bluje sqimëtare, këmishë të bardhë, verbuese, kollare ngjyrë gri si të ngrirë me niseshtè*, një cep shamize të mëndafshtë nxjerrë prej xhepit në cep, të kostumit (edhe kjo e grijtë), këpucë të shkëlqyeshme, (nëse do jetoja në vitet tridhjetë do t’i quaja “lustrina”), duar elegante, sy të shkëlqyeshëm si këpucët, ballë të rregullt…
Është duke folur gjatë gjithë kohës me tonalitetin e tij, kumbues. E që t’i bie shkurt; gjithçka është e hijshme tek ai…
Si t’i ketë kuptuar mendimet e mia, (- nuk ka sesi – qetësoj veten aty-për-aty), ai pushon një hop, dhe më drejton një pyetje.
Unë si për t’i shpëtuar “lustrinave”, niseshtesë gjithashtu, i përgjigjem me një tjetër pyetje (sa per të ndëruar temën e bisedës, e sa për ta siguruar që, sidoqoftë kam qenë duke e ndjekur vëmendshëm rrëfimin e tij… në të vërtetë, jo).
Ai i përgjigjet shpejt pyetjes sime, por unë, siç thash, nuk e kam mendjen te përgjigja. Ndjej pak nga pak se ky perfeksion i tij më jep një ndjesi pa-rehatie, gati-gati më tremb…
Ai vazhdon të flasë… të flasë… të flasë… ndërsa unë përpiqem të gjej një mënyrë për t’u mbrojtur prej këtij agresioni përsosmërish…
E ja ku kam thirrur në ndihmë udhëtimet e mia, imagjinare. Ato janë barka ime e shpëtimit me një flamur piratesh ndër krye.
Filloj të ec para e mbrapa nëpër kohë.
Ja tani, sapo kam mbrritur, me një frymë në fëmijëri. Kam ndalur hapat atje, ndërsa fryme-merrem e lehtësuar.
Gjendem ende aty, përballë Njeriut Perfekt, por tashmë ndihem e mbrojtur. Tashmë jam vetëm pesë vjeç, kam një dardhë të qëndisur në xhep të këmishës ngjyrë mente, tuta vishnje, bukle të pa-krehura që rëndojnë të egërta mbi ballë, e kanatiere që ka dalë prej tutave.
Sapo kam mbyllur brenda pëllëmbës një bubuzhel të cilin e kam kapur me aq mund mbi një lule të madhe, të bardhë, e cila.më vonë, i shndëron ato, në kokrra të kuqe, të hidhura, shijen e të cilave e kam provuar atherë kur i kam ngatëruar me manaferrat.
Në dorën tjetër kam një fije peri.
Njeriu Perfekt vazhdon të flasë… të flasë… të flasë… me tonalitetin e tij, të përsosur.
Sigurisht ai nuk arrin ta dallojë kapërcimin e kohëve të mia. Atë arrij ta dalloj vetëm unë.
Ja tani ai tregon diçka me dorë.
Thonjtë e tij janë të shkëlqyeshëm, të prerë rregullt, e të limuar. Ngjajnë sikur sapo jane bërë gati për t’u shkuar dorën e fundit; manikyrin…
I shkepus sytë prej thonjve të tij, dhe fsheh duart mbrapa kurrizit. Nuk dua që ai të shohë thonjtë e mi. Kurrsesi nuk duhet t’i shohë. Përpara disa orësh më është dashur të ndihmoj një milingonë mosmirënjohëse dhe thonjtë janë mbushur plot me baltë. E kam marre ngarkesën, e rëndë për supet e milingonës dhe e kam çuar në folezën e saj. Më pëlqen t’i ndihmoj milingonat herë pas here, më duket sikur hyj e behem njësh me personazhet e historive të Udhëtimeve të Guliverit. Se, si për dreq filmi mbaron shpejt, e mua, padrejtësisht më çojnë për të fjetur gjumë ende pa mbaruar mirë sigla.
Eh, e kur ndonjëherë një i rritur i ka zbatuar siç duhet të drejtat e fëmijëve?
Po t’u shtosh gjithë këtyre padrejtësive, edhe milingonën… e cila, si për të më falenderuar për kortezinë, ka kryer edhe aktin final; duke më pickuar hidhtaz në kurrizin e dorës…
Ja ku e kam edhe vulën e saj, të mosmirënjohjes, ja këtu, kam një vlagë të ngritur e të përskuqur…
Njeriu Perfekt ka pushuar së foluari tani. I ka ngulur syte në një hapësirë boshe mbrapa krahëve të mi.
Unë përfitoj nga rasti për t’u marrë me bubuzhelin. Përpiqem t’ia lidh mirë trupin me fijëzën e perit. Bubuzhelit nuk i rrinë këmbët në një vend. Djersitem pak, derisa në fund, gjithçka ka mbaruar me sukses, kam arritur ta lidh.. Mund ta leshoj tani. Ja kështu…
Tani bubuzheli është ngritur në fluturim.Unë mbaj fijëzën e perit me gishta, ndërsa ai fillon të fluturojë e bubrojë si aeroplan përreth meje.
- Ç’është kjo zhurmë ? – pyet Njeriu Perfekt duke parë përreth plot kureshti.
Unë ngre supet. E kotë t’ia shpjegoj. Ai nuk arrin të shquajë asgjë nga koha ku jam ndalur unë. Nuk ka se si, nuk arrin të kapërcejë kohën e tij, nuk mundet, e tija është e gjitha si e ngrirë në niseshtè.
Bubezheli vërtitet e vërtitet përreth nesh, ndërsa Njeriu Perfekt s’pushon së foluri. Pak më tej insekti ndalon i lodhur, në fillim mbi kollaren e tij dhe pastaj mbi jakën e bardhë të këmishës.
- Oh… mos… mos…të lutem mos ! – thërras une ankthshëm.
Por bubuzheli nuk më dëgjon. S’ka se si. Ai sapo ka mbaruar së jashteshqituri mbi cohën; bardhesisht verbuese të këmishës së Njeriut Perfekt, dhe duket i tejet i çliruar.
Natyrisht, Njeriu Perfekt nuk arrin ta dallojë bubuzhelin, por fare mirë arrin të dallojë jashteqitjen e tij. Duket se jashtëqitjet janë lehtësisht të dallueshme e të standartizuara me të gjitha kohërat.
Njeriu Perfekt ka ulur menjëherë sytë mbi jakë dhe tani është duke share nëpër dhëmbë. Bubuzheli ka jashtëqitur një masë të vogël në ngjyrë të jeshiltë, të çelët, në një vend të dukshëm të jakës së tij, të bardhë.
- Dreqi ta marrë – thotë Njeriu Perfekt gjithë zemërim, – ajri në këtë vend qenka shumë i papastër, ndërsa fillon të merret me këmishën…
Kalojnë disa minuta. Ai vazhdon të merret me këmishën…
Kalojnë edhe disa të tjera. Ai vazhdon të merret me këmishën…
Tani ai më ka haruar mua.
Kështu unë përfitoj nga rasti të lëviz krenarisht, duart me thonjtë e mi, të nxirë me baltë, e të vazhdoj të komandoj hareshëm fluturimin e bubuzhelit.
…
Pas disa përpjekjeve të dështuara për të pastruar me gjithfarë shamizash aromatike jashtëqitjen bio, të bubuzhelit, Njeriu Perfekt më thotë se i duhet të largohet. I duhet të çojë urgjentisht këmishën në pastrim kimik. Pas disa orësh ka një mbledhje shumë të rëndësishme për mjedisin. Me siguri do të diskutojë atje edhe mbi standartizimin kohor të jashtëqitjeve të bubuzhelëve.
Unë e lehtësuar i hedh atij edhe një vështrim të fundit ndërsa largohet.
Ka flokë të krehur bukur, ballë të rregullt, këpucë të shkëlqyeshme që nëse do jetoja në vitet tridhjetë do t’i quaja “lustrina”, kollare si të ngrirë me niseshte… Ndërsa unë; një dardhë të qëndisur në xhep të këmishes, bukle të egërta, kanatiere të dalë mbi tuta, thonj me baltë, dhe një fije peri në duar, me të cilin, sapo kam ngritur në fluturim fëmijërinë…
*
Lexuesit të pa-familjarizur me procesin e ngrirjes në niseshtè, i sugjeroj një udhëtim brenda një sënduku të vjetër. Pikërisht atje ku hidhen rraqet e vjetra të çdo shtëpize, të cilat konsiderohen padrejtësisht si modë e sezonit të kaluar.
Një udhëtim në kohërat kur amvisat shqiptare, përveç copëzave dekorative si ; çentrove apo deri edhe perdeve, seç kishin një deshirë të çuditshme për të ngrirë atje brenda, ndoshta, edhe kohën vetë…
Jam e sigurt se pas kësaj lexuesi do familjarizohet me procesin… natyrisht… nëse ka ngritur ndonjëherë në fluturim një bubuzhel…
Arlinda G.
Korrik 2010
Shtëpia “me llambë”
16 Korrik, 2011
Që kritikët e artit janë raca më e hidhët e species njerëzore, këtë e kam mësuar që në vitet e para të jetës.
Jo, jo, mos qeshni, kjo që po them është krejtësisht e vërtetë. Nëse do shihnit fytyrën time në këto çaste do kuptonit edhe gjithë serio-dramacitetin e çështjes në fjalë.
Ja ç’më ndodhi një ditë në kopësht në njërin nga ato vite të parë.
Kisha vizatuar një shtëpi. Kisha vizatuar muret, tjegullat dy ngjyrëshe; kafe e pjekur dhe një nuancë tjetër; e kafenjtë e çelët. Kisha vizatuar një mal, hënën që kishte nxjerrë kokën përgjumur mbi majën e tij, të mprehtë, me pak dëborë mbi krye që shndriste prej rrezeve të saj, të mekura, rrugicëzat përgjatë portës me kangjella, të gjitha të mbjella me lule përanash, një liqen brenda në oborr, disa varka prej letre që lundronin të pa-shqetësuara mbi ujin e tij, të qetë, të kthjellët në një ngjyrë midis së gjelbërtës dhe blusë, koliben e qenit, një kolovajzë, e pastaj një llambë që ndriçonte fort në mes të shtëpisë. Unë kisha qenë tepër e kujdesshme ta jepja qartë këtë ide duke i vizatuar edhe rrezet e dritës që shpërndante llamba andej-këtej brenda dhomës.
Kështu, pasi isha bindur se kisha bërë një kryevepër të mirëfilltë arti, (për këtë, askush prej shoqeve dhe shokëve të mi të kopështit nuk ma kalonte, ata nuk dinin të kishin aq elementë në vizatimet e tyre) ja ku me erdhi edhe zhgënjimi. Plumb i rëndë, i cili pat qëlluar shumë shumë herë më i madh se atherë kur mësova që Plaku i Vitit të Ri nuk egzistonte dhe se qe vetëm një shpikje tinzare e të rriturve.
Pikërisht njëri prej këtyre të sipër-përmendurve, i cili vuri re rastësisht vizatimin tim, (ah këta të rriturit që s’pushojnë së shpikuri pafund gjëra), pasi e kqyri mirë e mirë nga të gjitha anët, e pasi e ktheu dhe letrën mbrapsht, sikur kushedi se ç’desh të zbulonte atje në faqen e pasme, më shprehu mendimin se vizatimi në përgjithësi i dukej i mirë, plot fantazi dhe ngjyra, vetëm se atij i dukej i pa-kuptimtë një element i tij.
Unë, padyshim hapa veshët dhe sytë fort për të mësuar se ku çalonte vizatimi. Pastaj ai më shpjegoi ngadalë, duke u përtypur, me atë cinzimin tipik prej të rrituri; të hidhët dhe kritik arti, se vendosja e llambës në vizatim i dukej krejt e pa-përshtatshme. Ai u nxitua të më bënte të qartë se unë kisha vizatuar pamjen e një shtëpie nga jashtë saj dhe jo nga brenda, pra, – në fjalë të thjeshta – tha ai, – nëse ti sheh një shtëpi vetëm nga jashtë, nuk ke si ta vësh re dhe llambën atje brenda, pasi nuk të lejojnë muret, dhe ti nuk ke vizatuar as dritare…
Ёshtë e tepërt të shpjegoj tronditjen dhe kapë-matjen prej gjithë asaj hidhtësie, por nuk e dhash veten. Me sytë e përshkëndritur prej inatit, dhe duke e parë të rriturin drejt e në sy, pa m’u dridhur qerpiku, ia ktheva me një ton shpërfillës se; “shtëpia ime i ka muret transparente”…
Pastaj shtova se “muret transparente lejojnë të duket gjithçka brenda shtëpisë”, – madje edhe rrezet që shpërndan llamba, – nxitova ta përforcoja mendimin, pas një çasti të vetëm pasigurie.
Unë doja të vazhdoja t’i shpjegoja atij, se në shtëpinë e vizatuar bënte shumë ngrohtë, paçka se dëbora e paktë në majën e malit vazhdonte të shndriste nën dritën e hënës. Por pastaj ndërova mendje. Ai nuk do e kuptonte dot këtë. Kur vjen fjala për çështje ngrohtësie këta të rriturit e hidhët dhe kritikë arti nuk janë gjëkundi. Ata se si ngatërohen, ashtu vetë, me këmbët e tyre brenda asaj llogjikës së tyre akull të ftohtë.
Menjëherë pas përgjigjes sime mbi muret transparente, i rrituri bëri një nënqeshje nëpër buzë, me shpupuriti flokët, pastaj shqiptoi nëpër dhëmbë; – e di që qenke “rafinato” ti…
Unë sigurisht që atherë nuk e dija ç’do të thoshte ajo fjalë, por nuk e dhash veten kurrsesi ta pyesja. Krenaria e “artistes së lënduar në sedër” prej faktit se “masa nuk ia kupton artin” nuk më lejoi ta pyesja.
-Po ti mos u shqetëso, – iu drejtova me mendje me një ton hakmarrës. – Unë këtë do e mësoj në rrugë të tjera.
Ama për një gjë isha e sigurt, që ajo fjalë duhej të qe, mbase, si një si urë lidhëse midis diçkaje të mirë dhe diçkaje të keqe për mendjen time fëminore. Nuk e di pse ma dha atë ndjesi. Mbase qe thjesht instiktive. Është gjithmonë ajo shqisa e tepërt që më bën t’i marr me mend gjërat pa qenë fare e nevojshme të m’i shpjegojnë më parë.
Në një nga ditët në vazhdim, pasi pyeta të rriturit e tjerë se ç’do të thoshte fjala; “rafinato”, e pasi ata më dhanë ca shpjegime që nuk ma mbushën mendjen fare, pasi më pyetën më parë se ku e kisha dëgjuar, gjë që una refuzova t’ua pohoja se ma kishte thënë një kritik i hidhët, arti, sytë më shkuan aksidentalisht mbi nje etiketë shisheje, atje ku unë arrita të lexoja me mënyrën e rrokjëzuar, të një kopështareje që sapo ka mësuar të lexojë vetëm fjalë me shkronja shtypi ; “vaj i rafinuar me përmbajtje…” etj etj etj.
E lexova dhe e ri-lexova fjalën me mendje dhe me zë, pasta vrava e vrava mendjen se ç’lidhje duhej të kisha unë me vajin, i cili, ashtu si edhe unë ishte; “i rafinuar”….
Përpjekjet dështuan të gjitha, m’u duk se nuk kisha asgjë prej vaj ulliri, as prej atij të fabrikës dhe aq më pak prej atij të shtypurit me këmbë.
Më pas, në ditët në vazhdim, u duk se e harova zhgënjimin që pësova. Bota ime qe e mbushur plot me lojëra e ngjyra, dhe një qiell të bukur mbi krye, çdo herë që kthehesha dhe e shikoja apo i shkelja syrin.
Vetëm se ai më ri-kthehet herë pas here, netëve në formën e një ëndrre të çuditshme.
Atje, brenda ëndrrës, jam unë… E rritur… Brenda ëndrrës jam bërë një piktore e madhe… Jashtë saj, jo, të kuptohemi për këtë…
Sapo kam hapur një ekspozitë. Brenda sallës ka shumë njerëz; vizitorë që hyjnë e dalin, që flasin njëzëri, që diskutojnë.
Unë kam qëndruar në një cep dhe kundroj vëmendshëm gjithçka, por më shumë shprehjen e tyre, të fytyrës. Por nuk kuptoj pse pikturat e mia, janë vendosur të gjitha mbi ca mure të pa-suvatuar…
Ah po, me duket se harova të them më të rëndësishmen, nëpër muret e pa-suvatuar është varur e njëjta pikturë, në të gjitha ato. Ёshtë pikërisht vizatimi i shtëpisë me liqen, mal, hënë, varka letre dhe një llambë në mes.
Vizitorët vijnë e më përshëndesin. Ata më përgëzojnë më japin përshtypjet e tyre, pastaj vjen ai; çasti i tmerrshëm që më rraskapit e më bën ujë në djersë, teksa përpëlitem në shtrat, ndërsa ëndrra e pa-mëshirshme vazhdon.
Është ai çasti kur vizitorët, të gjithë, më bëjnë në fund të njëjtën pyetje; – pse është vendosur llamba në pikturë, në një kohë kur aty duket vetëm pamja e jashtme e shtëpisë?…- Si ka mundësi që ajo është aty, muret nuk e lejojnë të duket, dhe ti (këtu toni bëhet akuzues) nuk ke vizatuar as dritare…
Dhe unë e lodhur, u kthej të gjithëve aty për aty të njëjtën përgjigje inatçore; – se; “shtëpia që kam vizatuar unë i ka muret transparente”…
Pas kësaj ata tundin kokën në shenjë mosbesimi teksa vazhdojnë të vijnë vërdallë nëpër sallën me mure të pa-suvatuar.
Unë mbetem përballë pikturës, ndërsa shoh vazhdimisht nga dera me një ankth që më ngjitet deri në grykë e me shtërngon fort.
E kështu, edhe në epilogun ëndërr-përmbyllës, unë vazhdoj të shoh e lodhur nga dera me të njëjtën dilemë mbytëse në fyt, nëse ndonjëherë, në ndonjë çast, atje do të shfaqet dikush, një njeri që do t’arrijë ta kuptojë pikturën; “shtëpinë time, me llambë”, pa qenë e detyruar që më parë t’i jap shpjegimin tim, kryeneç mbi muret transparente…
Portret
4 Korrik, 2011
Lumturia
13 Qershor, 2011
Dikush duhet të lajmërojë kur vjen lumturia…
të paktën,
një pusullë e ngrënë cepash,
një telegram i rronitur,
“lajmërohet ardhja”,
ti, dil prite ne stacion,
merri valixhen,
sajdise,
pyete: – si të shkoi udhetimi?
Dikush duhet të lajmërojë patjetër…
se ti ke kohë që e ndjek siç ndjek një balonë harrakate,
që filli t’i ka bërë duart gjak,
prej përpjekjeve për ta mbajtur përgjithmonë mes pëllëmbëve…
Dikush duhet të lajmërojë kur ajo vjen e të ulet tek pragu,
se ti s’mund t’ia hapësh derën kaq lehtë,
se ti, që andej nga brenda,
sheh dyshimtaz vragat në pëllëmbët e shëruara të duarve,
prej frikës se mos sërish t’i përgjak,
oh… lumturia… është fare e pa-takt…
Lehtësia jote e papërballueshme
28 Mars, 2011
We read to know we are not alone…
10 Mars, 2011
Autograf nga John Fante
21 Shkurt, 2011
… dhe do t’ikësh…
17 Shkurt, 2011
… dhe do t’ikësh… këtë e di… pengun do hedhësh në kurriz, si tregëtari’ vonuar, mallin e pa-shitur… “me të kuqe”, do të duash të kalosh në kryqëzim semaforësh… pastaj do t’grindesh me policin rrugor, që nuk ka asnjë faj, për dashurinë që s’të dhash… për dashurinë e munguar që si në një kasetë sigurie… e kyça mes muresh të lartë… … dhe do t’ikësh… këtë e di… këmbët do të çojnë në mejhanen e afërt, atje ku do t’flirtosh me bionden e parë në qoshk, që me sy do t’kërkojë shoqëri… e pastaj, përmbi bulëza, do t’duash t’i rrëfesh asaj, një mijë e një, të zeza shkencore, mbi kode kasetash, sigurish… … se do t’ikësh… këtë e di… për dashurinë që s’të ngrohu, i zemëruar, do të duash t’i gjuash me gur hënës… …por më parë… prit!… mbërtheje xhaketën!… mbështillu mire!… se netët kanë filluar e ftohen… © Arlinda G.
