Panairi i kotësive

23 December, 2014

Gazeta Dita, 28 Nëntor 2014

Ditët e Panairit të Librit, kërkoja një vend për t’u fshehur, lexues… Më duhej një bunker… E kjo nuk ishte aspak çështje snobizmi, siç mund ta quajë ndokush. Më duhej një bunker për t’u mbrojtur prej televizionit, radios, gazetave, që promovonin pafund, libra dhe autorë; tmerrësisht të suksesshëm, që në minutën e parë kur libri kishte dalë nga shtypshkronja.

Problemi është se këtu bunkerët i kanë kthyer; ose në qebaptore, ose në parukeri, ose në shtëpi botuese, duke i zhveshur ata krejtësisht prej atij funksioni dinjitoz e aq të respektueshëm në sytë e mi, mbi të gjitha; ato ditë.

Kishte gjithandej një ekzaltim nëpër ajër; disa shkrimtarë, seç kishin një ngërthim të brendshëm, të papërmbajtshëm, ndërsa reklamonin veten nëpër slogane si; – Më gjeni në X – stendë, në orën kaq e aq, atje do jap autografë që vetëm penda ime di t’i qëndisë… – Më shihni në X – emision, në orën kaq e aq, atje do jap intervistën e shekullit… E, për ju që nuk do të keni mundësi të më shihni, apo të më dëgjoni se sa bukur flas, mund ta gjeni intervistën time në facebook… Mos e humbisni! Do t’ju lërë me gojë hapur! (Nëse do të kesh sukses me një libër, hapi i parë që mund të bësh përpara se ta shkruash atë, është të blesh një televizion… Apo, në pamundësi të kësaj, të hapësh një gazetë. Kështu ti mund të botosh një libër çdo herë që ke prerë një fustan të ri apo ke ndëruar modelin e flokëve.)

Pati gjithandej tituj librash tronditës si; “Dashuria -kjo gjë e mirë!”, “Dashuria-kjo gjë e keqe”, “Dashuria-as mish as peshk”, “Njeriu që s’dinte të dashuronte”, “Njeriu që dinte të dashuronte”, “Njeriu që nuk ishte i sigurt nëse dashuronte”, etj.

Për ty lexues që as që e di (nuk ke si ta dish), edhe unë isha një ndër autorët modestë të Panairit të Librit, si autorja e një romani, por që, tejet e veleritur prej gjithë atij grotesku që përmenda më lart, zgjodha të “bunkerizohem” e të mos shkoj fare në panair ose, siç kam filluar ta thërras me vete; “në tregun e gjësë së gjallë”. Sigurisht që kjo mund të dëmtojë shitjet e romanit tim, por, përkundruall dordolecizimit ekran më ekran, rënia e shitjeve më duket gjëja më pak shqetësuese. (Në këndvështrimin tim, ndoshta subjektiv, integriteti i një artisti, duhet të ecë paralel me artin e tij.)

E, si për ta vulosur të gjithë këtë izolim, ato ditë m’u bllokua edhe telefoni (Zoti është fantastik ndonjëherë) dhe shumë njerëz që më kishin telefonuar e nuk u isha përgjigjur, u mërzitën me mua. Ata më quajtën “një nënë që e ka lënë fëmijën e saj-libër, në mëshirën e fatit, atje, të vetmuar, si fakir, në stendë”, fjalë, të cilat me të vërtetë më bënë me dhimbje koke. Pyetje të tilla mora edhe prej disa lexuesve, të cilët m’u duk se u zhgënjyen nga përgjigja se unë nuk do të isha në stendë. Po si t’ua shpjegoja unë atyre njerëzve, se nëse unë, autorja e librit, do të shfaqesha ekran më ekran, e shtyhesha me bërryla stendë më stendë, libri im tani do më kishte hedhur në gjyq mua autoren po të kishte gojë, me akuzën e drejtë; – Përse nuk më lejon që të flas unë për ty?…

Kështu, ato ditë, tejet e ndërgjegjshme për të gjitha këto, zgjodha izolimin prej botës se tam-tamëve zhurmatikë, dhe e “skipova” panairin, ndryshe nga shumë autorë të tjerë, të cilët shfaqeshin ngado ku në panair kishte kamera, aq sa mua m’u duk sikur ata kishin marrë jorganin me vete, kishte ngritur çadrën e flinin në panair… E menjëherë pasi mbyllej panairi, ata, të pakënaqur ende me protagonizëm, shfaqeshin edhe në talk show-et e mbrëmjeve, atje ku ndonjë syresh lavdëronte parreshtur “50 Hijet e Grey-t”, si edhe më të madhin ndonjëherë të shkrimtarëve sharlatanë; Coelho (e di që pas kësaj që shkrova disa shqiptarë surealë do ngrihen në demonstrata në mbrojtje të Coelhos, sidoqë, ata po njëlloj do të ngriheshin në demonstrata edhe nëse në këtë shkrim do lëvdoja; Kadarenë… siç thashë; çështje të surealizmit!)

Grotesku arrinte kulmin kur kamera e një televizoni të njohur, fokusonte vetëm stendën e shtëpisë botuese të po këtij televizoni, duke u kujdesur që të mos kapte asnjë stendë tjetër. Aq shpesh e përsëriti titullin e librit gazetarja, saqë unë tani e veleritur prej reklamës bezdisëse, vendosa mos ta blej, edhe sikur ai libër të jetë libri më i mirë në rruzull. (Shpëtoni ushtarin Rajan prej reklamave fantastiko-shkencore!). Në atdheun tonë surreal besohet vërtet se libri mund të reklamohet si një thes me qepë, pa u druajtur fare se kjo reklamë agresive mund të kthehet në një bumerang.

Më tej, një tjetër gazetar, në një gazetë e cila edhe ajo ka të njëjtën përkatësi pronësie sa edhe një shtëpi botuese, rendiste në një shkrim: “Shtatë libra që nuk duhet t’i anashkalojmë në panair”… Rezultantja? Të gjithë librat që ai numëronte qenë botuar nga shtëpia botuese, e cila kishte në pronësi edhe gazetën në të cilin kishte botuar artikullin gazetari që i bënte fresk. Një konflikt i pastër interesi!

Akoma më tej, një televizion tjetër, i bënte reklamë një showman-i të natëpërnatshëm, të cilit me ç’dukej nuk i mjaftonte fakti që u fanepset shqiptarëve çdo ditë të javës, por duhej t’u shfaqej edhe në panair. Në këto reklama u dëgjua për herë të parë, një fjalë e çuditshme; fjala“egzil”, të cilën filluan ta kopjonin mendjelehtësisht të tjerë gazetarë, sa për të ngjarë ndopak të zgjuar…

Por, asgjë për t’u çuditur! Pasqyrimi i njënashëm i informacionit duket kushti themelor për t’u bërë një televizion kombëtar në këtë vend.

Ato ditë të panairit qenë ca parodi unike, të cilat nuk kishin fare nevojë për përpunim artistik; (Ja përse e dua këtë vend të çmendur! Gjen kudo material të gatshëm për të shkruar).

Parodi si;

– Romani i shkrimtares X, tepër i suksesshëm që në minutën e parë të daljes nga shtypshkronja, ka shitur pesëdhjetë mijë kopje,

nga ana tjetër;

– Libri me esse i shkrimtarit Y, ka shitur të pesëdhjetëmijë kopjet e tij; që në sekondat e para,

ndërsa një tjetër libër me esse;

(kur nuk bën dot letërsi, do shkruash esse, tek e fundit nuk nevojitet ndonjë talent i madh… – Talenti? – No, no, no… Mjeshtër… pije freskuese!)

– Ai tjetri i kishte shitur ato të pesëdhjetëmijëta; ende pa dalë libri nga shtypshkronja (me ç’duket, kopjet i kishin blerë të gjitha, punonjësit e shtypshkronjës, prej frikës se do mbaronin, apo për të mbështjellë bukën, ku ta dish… Vend surreal→punëtorë surrealë!).

Po të kesh parasysh numrin e banorëve të Tiranës, lexues, me një llogari të thjeshtë, ato ditë panairi i binte që të gjithë banorët t’i kishin blerë këto libra, (nga dhjetë kopje secili), vetëm kështu del numri i kopjeve të shitura për banorë, përndryshe Tirana është bërë dhjetë milionë banorë dhe unë nuk e paskam marrë vesh. Me fjalë të tjera edhe unë duhet t’i kem blerë ato libra si banore e Tiranës, patjetër, sipas këtyre llogarive, edhe pse unë nuk isha fare në panair… Por, ku ta dish, mund të jem ngritur natën si somnambul dhe mund të kem shkuar t’i kem blerë dhe nuk e mbaj mend… Çfarë nuk ndodh në Shqipërinë tonë sureale. Ose, ose; mund që t’i kem blerë në ndonjë dimension tjetër paralel…

Këtë verë të rinjtë shqiptarë mësuan se të lexosh libra është “cool”. Këtë verë ata lexuan libra, pikërisht për faktin se “libri është në modë”. Pamë gjithandej nëpër facebook, të rinj që pozonin me libra ne duar në anë të detit, pastaj seç kisha përshtypjen se, menjëherë pasi shkrepej fotoja, libri hidhej tej pa kujdes.

Ndërsa këtë vjeshtë, këtë panair, këta të rinj, mësuan se të jesh shkrimtar është “cool” vetëm sepse del në televizor dhe jep autografe në panair. Ky është edhe modeli që këta të rinj duan të arrijnë. Për fat të keq, atyre as që u shkon nëpër mend se gjëja e fundit që i intereson një shkrimtari serioz është të shfaqet natë për natë në televizor.

Diku lexova disa rreshta për shkrimtarin francez që mori çmimin Nobel këtë vit. Ka kohë që nuk lexoj shkrimtarë nobelistë, sepse mendoj se ky çmim ka dalë me kohë prej kontekstit letrar, por, më duhet të them se ajo që lexova për këtë shkrimtar, më bëri që të dua ta lexoj librin e tij, pasi në biografinë e tij ishte një fjali që më tërhoqi; “marrëdhënie të ftohta me mediat vizive…”. Por, këtë as që do arrijnë ta kuptojnë të rinjtë tanë. Nuk kanë faj, jane edukuar ndryshe; jetojmë në një shoqëri spektakli, në shoqërinë e bërrylave dhe ekzibicionit. Intrigon më shumë një autograf se libri vetë. Kur unë dola njëherë në një emision televiziv (megjithë ato ngurime), edhe shitësja poshtë pallatit më shërbeu pa rradhë! A thua se pas asaj daljeje unë isha bërë një tjetër person, e nuk isha ajo e njëjta që shitësja linte në rradhë duke më përsëritur herë pas here; – Duro, se nuk po të qajnë kalamajtë!

Ndër paroditë pafund të Panairit të Librit, ishte edhe juria me gazetarë. Si mund ta gjykojë një gazetar, librin artistik? Një njeri që kurrë nuk ka shkruar diçka letrare në jetën e tij? Enigmë me shumë të panjohura kjo për mua. Këtu vjen parodia tjetër; shumica në këtë vend (nga ata njerëz që kanë të bëjnë me librin); botues, anëtarë jurish, studiues e kritikë, kanë qëlluar për dreq; adhurues të flaktë të Coelhos. Imagjino lexues, se sa e tmerrshme do ishte sikur këta adhurues të të dorëzonin një çmim. Të të japin çmim adhuruesit e Coehlos, për një libër ku ti ke shpotitur shkrimtarë po të këtij lloji. (Vend surreal→çmime surreale!)

Më datën 1 tetor, më erdhi një e-mail ku shkruhej se libri im qe sugjeruar për çmimet e panairit. “Bulevardi i Yjeve” (kështu titullohet romani im), ishte në fund të një liste me tituj librash të tjerë, dhe këta të tjerët ende nuk ishin botuar! Ky fakt më la me gojëhapur, si e paeksperiencë në këto fusha gjithë bregore. M’u duk aq e habitshme… Si mund të sugjerohej për çmim një roman që ende nuk ka dalë në librari? A nuk duhet një kohë e caktuar që libri të përballet me lexuesin? (Apo, për këtë mjafton opinioni i punonjësve të shtypshkronjës?). Kësaj i thonë të kandidosh për çmim, një libër që autori e ka në kokë. Unë i kam nja pesëdhjetë të tillë ende të pashkruar… pse të mos më kandidonin edhe për ta?

Ja, i dashur lexuesi im, bashkëvuajtës, për të gjitha këto unë e “skipova” Panairin e Librit. Por do të kisha shkuar atje, nëse gjatë ditëve të këtij Panairi do të flitej për;

Abuzimet me të drejtën e autorit…

Nëse do të flitej për botues që nuk u përmbahen kontratave…

Për botues që ta piratojnë librin, ta hedhin në treg pa dijeninë tënde, ta shesin dhe lekët i fusin në xhepat e tyre, ndërsa kopjet e tua i deklarojnë si të pashitura…

Do të kisha shkuar në Panair, nëse atje do të flitej për “punën e zezë” të përkthyesve “të paguar me mëditje”…

Do të kisha shkuar atje nëse do flitej për botues që promovojnë autorë për konjuktura politike e aspak për talentin e tyre…

Për botues që promovojnë bujshëm ca libra të mjerë, vetem se autori është i pasur dhe i paguan mirë…

Për botuese femra që e kanë kaq të vështirë të promovojnë autore femra;

Për korrektorë të paaftë që të bëjnë me dhimbje koke, kur të zëvendësojnë një fjalë shqip, me një fjalë turke, vetëm për faktin se shohin telenovela në këtë gjuhë.

Për autorë të brishtë që heshtin e nuk i kërkojnë të drejtat e tyre, vetëm se botuesi “i gënjen” duke i nxjerrë nganjëherë në televizor (sikur suksesi i një shkrimtari të varej nga ky lloj ekzibicioni).

Ja, për të gjitha këto do kisha shkuar, por meqë në gjithë atë farsë, nuk u përmend asgjë nga këto, unë shtypa “Po”, në atë kutizën ku Google Earth-i më pyet me ngarkesën e përhershme emocionale; – A do ta skiposh Panairin e Kotësive?…

*pop-esseistikë – kështu e quajti një lexues shkrimin e parë të rubrikës…

* “Skip”↔ “Skipëria”?

Rubrikë e përjavshme kushtuar

“emigrantëve shqiptarë që jetojnë në Shqipëri”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s