Intervistoi Blerona Jakupi.

– Ç’mund të na thuash për veten?

Në vend të të dhënave po ju jap një përshkrim që i kam bërë vetes në një rubrikë që kam patur përpara dy vitesh në një gazetë;

“U liroj vendin të moshuarve në autobuz.
Në shkollë shkoja me thonj të prerë dhe shami të papërdorur (për emergjenca qenë mëngët).
I kam shpëtuar jetën një maceje që i kish mbetur koka në një kuti turshish. S’pëlqej Justin Bieber.
I heq kapelen Nina Simone-s. (Nëse nuk e kam një kapele, e gjej një, e vendos, pastaj e heq.)
Kam patur një qen që më shoqëronte deri në shkollë.
Asnjë master të mbaruar në Afganistan!”

– Pse shkruani? Çdo të thotë për ju të shkruash?

Hëm… përse shkruaj… Sikur ta dija… Sikur një përgjigje e thatë të mjaftonte për të hedhur dritë mbi këtë proces; sa të lartësuar aq edhe torturues. Nga të gjitha ato të ashtuquajtura “talente” që shfaqja në adoleshencë, të shkruarit e radhisja ndër “talentet” më të mërzitshme. Unë vizatoja, kisha një vesh të mprehtë muzike dhe recitoja mjaft mirë sipas profesionistëve. Por kur profesori i letërsisë në gjimnaz më ngrinte në dërrasë për të lexuar hartimin që kisha shkruar, edhe më trazovaçi i klasës pushonte se bëri zhurmë, dhe ndërsa unë lexoja, më shikonte me ca sy si të perënduar. Vëmendja e trazovaçit ishte një lloj testi, në mos për ato që shkruaja, për mënyrën se si i interpretoja ato që shkruaja, për mënyrën se si mund të depërtojë arti te një njeri i zakonshëm… (kjo po të kesh parasysh që trazovaçi bënte zhurmë edhe atëherë kur profesori shpjegonte)
Në të vërtetë, kam qenë gjithmonë e ndërgjegjshme në lidhje me të shkruarin, por nuk ishte ndonjë kënaqësi e madhe ky ndërgjegjësim, përkundrazi; kur isha në tetëvjeçare, më ishte kthyer në një bezdi të madhe, pasi kushëriri im që ishte në gjimnaz më kërkonte gjithmonë t’i shkruaja hartime. Por kjo nuk ishte e gjitha, kur kushëriri filloi të merrte nota të mira me hartimet që i shkruante një fëmijë (d.m.th unë), vërshoi e gjithë klasa e tij për të më kërkuar hartime. U bezdisa aq shumë nga ky proces, sa fillova të shkruaja kot, në mënyrë që ata të merrnin nota të këqia e të mos më kërkonin me favore të tilla, por ata, çuditërisht, vazhdonin të merrnin nota të mira me ato që unë i quaja “paçavure”. E kështu, një ditë të bukur më kapi nëndrejtori ndërsa i rebelohesha një djaloshi, duke iu stërbetuar që ajo do të ishte hera e fundit që po i bëja hartimin. Si shkoi më tej? Më mirë të mos ta përmend… Por, ku e kishim fjalen?…

– Pos të shkruarit, me çfarë preferoni të mbushni zbrazëtinë e jetës?

Sikur të kisha fatin të kisha një vilë private, do të merresha me kopshtari. Më pëlqen shumë të mbjell pemë e lule, e të kujdesem për to. Në pamundësi të këtij luksi (nuk jam politikane për ta patur një të tillë); lexoj, dëgjoj muzikë, shkruaj, vizatoj ndonjëherë, ulem te bari i preferuar. Nuk më kujtohet çfarë bëj tjetër…

– Çfarë lloj librash preferoni të lexoni?

Gjithçka… me përjashtim të best-sellareve…

– Shkrimtari juaj i preferuar dhe vepra që ju ka bërë ta lexoni më shumë se dy herë?

Kam shume shkrimtarë të preferuar. Një ndër ta, shumë i dashur për mua është John Fante me “Pyesni pluhurin”. Humori mistik i Kafka-s gjithashtu ka patur mjaft ndikim tek unë ndërsa shkruaja romanin “Bulevardi i Yjeve”. Adhuroj Heinrich Böll, (gjermanët në përgjithësi), amerikanin Kurt Vonnegut, Salinger-in gjithashtu, anglezin Jerome K. Jerome, francezët si; Michel Houellebecq. Nuk ngopem se rilexuari tregimet e Maupassant-it. Me atë pak frëngjishte që di përpiqem të lexoj ndonjë poet në frëngjisht si; Louis Aragon, i cili m’është shumë i dashur, po kështu; Jacques Prévert, Paul Eluard, e ndonjë tjetër.
Kadarenë e kam lexuar më shumë se pesë herë. Them se ai, bashkë me Balzac-un dhe Zweig-un kanë qenë shkolla ime. Çuditërisht Kadarenë e akuzojnë se nuk ka shtyllë kurrizore, por, ai mua më ka ndihmuar pikërisht të ndërtoj një të tillë, d.m.th të ndërtoj një shtyllë kurrizore, pikërisht atëherë kur atdheut tim po i shkërmoqej palca çdo ditë nga pak. Përveç kësaj, edhe pse në një kohë tjetër, fëmijëria ime ka patur një sfond të ngjashem me atë të fëmijërisë së Kadaresë.

– Çfarë ju frikëson më tepër?

Vdekja… Kur kam qenë fëmijë, ka patur shumë të moshuar përqark meje, dhe të gjithë, nuk kishte ditë që të mos e përmendnin vdekjen. Ata çoheshin në mëngjes; do pinin kafe turke me pak vdekje përsipër, bënin gjumin e drekës, do çoheshin të hanin zemër e përsëri vdekja do t’u “ndrinte syte”, diku e pranishme në një cep… E kështu të gjitha vaktet. Në darkë vdekja do t’i vinte në gjumë, pastaj do te ikte të bënte sikur flinte edhe ajo, kur në të vërtetë i përgjonte dhe ruante një çast të volitshëem që ata të humbnin vigjilencën.
Kur isha pesë vjeç mësova që edhe unë do vdisja një ditë të largët, shumë të largët. Nuk më pëlqeu fare kjo gjë dhe largësia e asaj dite nuk më ngushëlloi aspak. Kështu fillova të vërtitesha nëpër shtëpi se si t’i gjeja një zgjidhje këtij problemi. Çdo problem e ka një zgjidhje, më kishin mësuar të rriturit, edukatorja gjithashtu. Ajo ishte një grua mjaft e hijshme, me një kapele të pakohë në kokë. Siç thashë, fillova të vërtitesha nëpër shtëpi duke pyetur veten pse njerëzimi e kishte lënë kaq pas dore këtë problem. Njerëzimi duhet të bëjë diçka dreqi ta hajë, mendoja me vete. Dhe më në fund ia gjeta zgjidhjen. Derisa të rritesha unë shkencëtarët me siguri do të kishin shpikur ndonjë ilaç që ta zhduknin vdekjen. M’u duk sikur hoqa një barrë të madhe kur e mendova këtë thagmë dhe, ika të luaja me shoqet. Pastaj, sa hap e mbyll sytë u rrita, por shkencëtarët ende nuk kishin shpikur gjë. (se ç’kishin bërë gjithë ato kohë, këtë nuk e mësova kurrë)
Megjithatë nuk jam dorëzuar. Ku i dihet se në ç’mënyrë të vjen pavdekësia, një nga ato është të lësh një vepër të mirë për njerëzit. Pak rëndësi ka nëse është një libër, një urë, një shkollë, një pikturë, një sonet.

– Çfarë ju jep forcë?

Forcë më jep pabesia, sulmet e ulëta… të cilat së fundmi janë shtuar shumë. Mendoj se do isha mjaft “kompatibël” po të kisha jetuar ne shekullin e shtatëmbëdhjetë-tetëmbëdhjetë, apo edhe me herët. Kam kuptuar diçka nga vetja, edhe atëherë kur dikush më sulmon pabesisht, unë i ruaj lartësitë kur kundërpërgjigjem, si të them, i ruaj disa rregulla nderi, si përshembull ato rregullat që respektojnë dy vetë kur bëjnë duel. Kurrë nuk “qëlloj” pas krahëve. Kjo duket paksa jashtë kohe në epokën tonë kapitaliste, ku askush nuk kursen asgjë, por ja që kjo jam. Më pëlqen të fitoj pastër. Pa goditje të ulëta.

– Gjëja më e bukur që të ka dhuruar jeta?

Jeta më dhuroi një fëmijëri të lumtur. Shumë të lumtur, si të donte të më përgatiste për atë që do të vinte më pas. Fëmijëria ime ka patur një diell të bukur e të gëzueshëm, shumë ngjyra e aroma, dhe një qiell të kthjellët. Por mbaroi shumë shpejt. Përpara kohe do thosha. Në klasë të pestë isha bërë e gjatë 1 metër e shtatëdhjetë centimetra, dhe të gjithë filluan të më shihnin si një të rritur, kur në të vërtetë isha vetëm “një fëmijë i gjatë”. Kështu filluan andrallat e adoleshencës. Ёshtë interesant fakti, se sa më e bukur bëhet ajo periudhë e jetës, aq e pandërgjegjësuar je ti për këtë bukuri, dhe gjithçka e përjeton si një shqetësim, kaos, ankth.

– Arlinda Guma është nga ato qe i nënshtrohen fatit, apo nga ato që luftojnë për të arritur të tyren?

Kur shihnim filmin “Mësonjëtorja”, nëna ime më krahasonte gjithmonë me atë vajzën e Stefan Bardhit që nuk gjunjëzohej përpara priftit. Nëna ime e quante difektin tim më të madh këtë. Thoshte se krenaria është një aksesor i mbrapshtë për të qenë e palumtur në jetë, të cilës, unë me çdo kusht duhej t’i jepja duart. Por, le ta themi pa shumë diplomaci, unë asaj nuk ia dhashë duart asnjëherë, m’është shumë organike e tepër e shtrenjtë. E kështu kanë kaluar kohë dhe unë ende nuk kam mësuar si të gjunjëzohem si ajo vajza te filmi… Kjo ka koston e saj, të lë vraja e lëndime gjithandej, por nuk bëj dot ndryshe… Një fjalë e urtë thotë; “Mëso të përkulesh, është më mirë se të thyhesh…”, por unë, po u përkula thyhem…

– Për çfarë mendoni më tepër kur jeni vetëm?

Që jeta është shumë e shkurtër dhe unë nuk do të kem kohë t’i shkruaj të gjitha subjektet e romaneve që kam në kokë… Ato gumëzhijnë të shqetësuara dhe më dhimbsen aq shumë, nuk dua t’i mbys… Mendoj gjithashtu për ndonjë çast të bukur që kam kaluar, kujtesa ime e thërret sërish. Mendoj për ngjyra, aroma, drita, për njerëzit që kanë shenjuar jetën time… miqte… Ndonjëherë madje, e kap veten duke buzëqeshur lehtë, dhe kjo është prova më e mirë për rëndësinë që kanë patur apo kanë ata në jetën time.

– Sa kohë u desh për të nxjerrë në dritë “Bulevardin e Yjeve?

Katër vite për ta shkruar dhe dy vite për ta botuar. Une i redaktoj vetë ato që shkruaj, e si rrjedhojë më marrin kohë. Ndonjëherë korrektuesit qëllojnë fare te papërgjegjshëm dhe me një kulturë gjuhësore të cunguar. Si të them; më del tym nga veshët kur unë, pas katër vitesh pune, dorëzoj një roman dhe korrektorja, meqe shikon telenovela turke, më zëvëndëson një fjalë shqipe, me një fjalë turke, një nga ato fjalët shqipe që unë e kam qëmtuar me aq kujdes nga shqipja e vjetër përpara pushtimit osman. E kështu për të evituar gjithë këtë idiotësi, i bëj të gjitha vetë. Ёshtë e stërmundimtë dhe të merr shumë kohë, pasi këtu nuk ka asnjë kod nderi, nuk ke ku ta kërkosh të drejtën, të gjithë punojnë me mentalitet të fortësh e nuk respektohet fare e drejta e autorit.

– Pse pikërisht “Bulevardi i Yjeve?

Ngjarjet e romanit zhvillohen në një spital psikiatrik, në këtë spital pacientët e tij ëndërrojnë të kenë një yll në oborrin e spitalit, njëlloj si ato yjet e njerëzve të famshëm në Bulevardin e Yjeve në Hollywood.

– Aktualisht, a jeni duke shkruar diçka?

Po, jam duke shkruar një roman, por këtë roman, nëse do të arrij të gjej sponsor ( më saktë, nëse do të arrij të “përkulem”) do përpiqem ta përkthej dhe ta botoj jashtë Shqipërisë. Nuk është për zgjedhjen time kjo gjë, por jam e detyruar. Unë e dua lexuesin shqiptar dhe dua vërtetë që romani im i dytë të mbërrijë në dorën e tij, por kur pashë se si u trajtua “Bulevardi i Yjeve” nga qarqe të caktuara, u neverita dhe nisur nga kjo, e mora këte vendim. Sigurisht që nuk do të të duan nëse nuk je si ata, nëse je e lirë dhe e pavarur… Dhe si e tillë; e pamenaxhueshme.

– Në roman apo krijimet te tjera, a e vishni veten me lëkurën e personazheve, apo nuk kanë të bëjnë fare me Arlinda Gumën personazhet?

Ngjarjet në roman janë të gjitha të krijuara, e si rrjedhojë edhe personazhet. Kur mbaj distancë me personazhet kam kuptuar se jam më e ftohtë dhe më e vërtetë. Sidoqoftë, më duket arrogancë të flas për veten në ato që shkruaj. Ndoshta, kur të shkoj nëntëdhjetë vjeç do ta bëj këtë, atëherë kur të bëhem një plakaruqe noprane me flokë të shpupuritur, duke ndjekur me vrasëse mizash fëmijët e lagjes që do të jene duke bërë zhurmë, pikërisht atëherë ndoshta do të shkruaj autobiografinë time. Por tani për tani më pëlqen të krijoj, të ndërtoj nga hiçi jetë të tjera.

– Si një shkrimtare e re në Shqipëri, si e shihni veten tuaj? Mundësitë që ju ofron…

Unë shoh zero mundësi në këtë vend. Atdheu im i ëmbël dhe i vuajtur, është peng i të paaftëve, mediokërve, të patalentuarve, dhe njerëzve pa shtyllë kurrizore. Madje, madje, gati po mendoj të kërkoj dhe unë ndonjë “azil artistik” në ndonjë vend tjetër. Nuk mund të ndërtosh asgjë këtu, edhe nëse ndodh, do të ta shkatërrojne patjetër. Nëse nuk kanë ndonjë shkak madhor për ta bërë, do të ta shkatërrojnë njëlloj për hobi… Le t’i themi gjërat siç janë. Themi që Shqipëria ka qenë fatkeqe, që historia, Europa ka qenë e padrejtë me të, por fatkqësia jonë më e madhe jemi vetë ne, është fakti që ne nuk e duam njëri- tjetrin… Kaq! Ёshtë e thjeshtë. Pa dashuri nuk mund të ndërtosh asgjë.

– Secili nga ne është i veçante dhe i pazëvendësueshëm, pa secilin nga ne bota do të ishte e mangët. Çfarë do i mungonte botës po të mos ishit ju?

Nuk më gënjen mendja se do i mungoja botës. Kjo pyetje më ngjan një pyetje- kurth, të detyron të delirosh, d.m.th. të bën të tregosh anët e mira të vetes, dhe unë nuk kam dëshirë të flas për to… Por, me pak sforcim po ju bëj qejfin dhe po ju përgjigjem; ndoshta botës do t’i mungonte (por edhe s’do t’i mungonte) një idealiste e pandreqshme… hëm… dhe paksa e zhgënjyer…e cila ka fatin e madh që nuk është bërë ende cinike… (ai dielli i bukur i fëmijërisë vazhdon ende ta mbajë ngrohtë…)

Advertisements