Intervistoi Ben Andoni
Milosao 02.04.2017

Titulli “Terma humanitarë si fjala bombardim” të bën “të largohesh” pak nga libri ose të step disi. Por përgjatë faqeve, lexuesi sheh një roman të strukturuar mirë dhe me shumë ide. Është vetë Arlinda tek personazhi kryesor dhe a ju ka penguar qenësia te një gjini tjetër?

Tregu i librit në Shqipëri është përmbytur me tituj librash me zemra të plagosura që kullojnë gjak, ngaqë “shigjeta e dashurisë i ka përshkuar tej për tej”. Apo me tituj me prerje damarësh, dhe me trëndafila me gjemba, që sërish kullojnë gjak. Ngjan si një thertore. E në gjithë këtë kasaphanë patetizmi (pse largoheni kur unë ju flas për luftën; kasaphanën e vërtetë?), sigurisht që një titull i tillë do të të vrasë sytë, sepse aty gjaku është real, jo thjesht bojë e kuqe e dizajnerit!
Ju e kishit thënë edhe në shkrimin tuaj se titulli i romanit tim nuk iu dukej grishës. Ç’do të thotë grishës? Nëse një shkrimtar e vendos një titull për të grishur, apo me saktë; “për të zënë peshq”, që aty i kam hequr vizën. Unë lexuesit nuk i kam peshq që të përpiqem t’i zë me rrjetë. Unë jam shkrimtare, jo peshkatare… E respektoj inteligjencën e lexuesit tim. Në të vërtetë lexuesit e mi më cilësorë më kanë thënë se titulli i ka intriguar. Por edhe unë vetë si lexuese (jo si autore), i pëlqej librat që mbajnë tituj të tillë. Me krijojnë idenë se autori është tip i shpenguar dhe me shumë liri brenda vetes. Megjithatë, e pëlqejnë, s’e pëlqejnë, unë nuk e korruptoj artin tim për asgjë. Nuk kam si të vendos tituj komercialë për të zënë cironka.
Ju gazetarët (jo ju personalisht…) e keni zakon të vendosni tituj sensacionalë, që t’ju shiten gazetat. Ndonjëherë i nxirrni shkrimet nga konteksti, vetëm për të kapur ca “peshq”. Më dhimbsen ata “peshq” që blejnë një gazetë me titull bombastik, dhe kur e hapin nuk gjejnë asgjë nga ajo që kanë lexuar në titull. Por në letërsi nuk funksionon kështu. Në atë seriozen të paktën. Shumë përulësisht do t’ju sugjeroja ta lexonit edhe një herë romanin, sepse po ta bëni, ndoshta do të vini re edhe paragrafin nga është nxjerrë titulli. Fjalia nga është nxjerrë është kjo: “Qëkur kishte filluar të përdorte terma “humanitarë” si fjala bombardim?”. Personazhi im, i cili bombardohet me lajme nga më të ndryshmet, sapo kthehet në qytetin e tij të lindjes, ndihet aq i neveritur nga termi “humanitar”, sa nuk do as ta përdorë më. Ai vjen nga një eksperiencë që mund të ketë qenë gjithçka, por vetëm humanitare nuk ka qenë.
Sa për atë që nëse jam unë në personazhin kryesor, më parë me duhet të ritheksoj se pjesa e bombardimit ka ndodhur me të vërtetë… gjatë kohës që një kolegia ime punonte në një organizatë ndërkombëtare në Afganistan. Kur Bushi bombardonte Afganistanin, dhe vendasit vetë ishin gati në një lufte civile mes tyre, kreu i Kombeve te Bashkuara bëri një deklaratë të fortë e cila dënonte bombardimet. Pikërisht në këtë kohë, ca avionë me ndihma humanitare u drejtuan për atje, dhe meqë burokratët e Kombeve te Bashkuara nuk deshën të uleshin në një vend aq të pasigurt, ku të gjithë luftonin me të gjithë, ua hodhën ndihmat si bomba dhe… i vranë të gjithë ata që duhej të ndihmonin… Ky është “humanizmi” i organizatave ndërkombetare… të cilin e kam evidentuar ironikisht në titull.
Pjesa tjetër e romanit është fiction. Si Déja Vù-ja, po ashtu edhe historia e dashurisë së personazhit. Besoj se trajtimi që i kam bërë Déja Vù-së në këtë roman është arritja ime më e madhe artistike. Dhe sado që ndonjë i ashtuquajtur “filozof” të përpiqet të ma vjedhë, siç është përpjekur, plagjiatura e tij do të mbetet një kopje e shëmtuar e trajtesës sime.
Unë jam te personazhi kryesor, H. në qëndrimet e tij idealiste. Në pafuqinë e trishtë që ai ndjen për të ndryshuar sadopak botën, në dilemat nëse duhet ta shkruajë artikullin për “The New York Times”-in, të cilat janë edhe vetë dilemat e mia nëse duhet ta shkruaj romanin… Por ngjarja është e personazhit, jo e imja. Pra pikëpamjet janë të miat, ngjarja jo.
Mendoj se një shkrimtar i mirë është ai që nuk e shfaq gjininë në krijimtarinë e tij. Shkrimtari i mirë është ai që futet në lëkurën e çdo gjinie. Dhe nuk mendoj se kjo gjë është e vështirë, pasi burrat dhe gratë, përpara se të jenë burra dhe gra, janë qenie njerëzore, që lëndohen dhe lumturohen njëlloj, por që steriotipet që u vesh shoqëria ku jetojmë, i detyrojnë t’i shprehin në mënyra të ndryshme këto emocione.

Fikshëni zakonisht e vesh me një vello të veçantë subjektin. Në ndryshim nga shumë krijime, ju i referoheni një vendi pa identifikim bazë dhe një personazhi, thjesht me një inincial. E kishit të vështirë identifikimin real apo ky lloj regjistri ju jep mundësi që të punoni më hapur?

Asnjëherë nuk do arrij t’i kuptoj të ashtuquajturit kritikë letrarë shqiptarë, që kërkojnë me çdo kusht një realitet shqiptar në veprën e një autori shqiptar. Më ngjajnë si ata anëtarët e kryesisë së partisë dikur, që u kërkonin llogari shkrimtarëve se ku ishte traktori në veprat e tyre. Nuk mund të quheshe poet nëse nuk kishe një poezi me traktor. Ndoshta për këte arsye, çdo poet i asaj kohe e ka një poezi të tillë. Traktori të zgjidhte punë.
Nuk arrij të kuptoj si mund të kërkosh realitet në një vepër letrare… Përndryshe, përse do të na duhej arti? Nuk ka rregulla në art. Për mua letërsia është liri. Romanet e mi nuk kanë kordinata gjeografike. Unë krijoj një qytet dhe aty vendos ngjarjet. Në rastin në fjalë, gjithë çfarë dimë është fakti që personazhi im H. është nga një qytet mesdhetar. Nuk ka një sfond të caktuar gjeografik, por ka një sfond njerëzor, i cili është i përbashkët për çdo kombësi. Pra shqetësimi im në këtë roman është po aq shqiptar, sa ç’mund të jetë edhe amerikan apo somalez. Në letërsinë time nuk ka kufi dhe as naconalitete. Në letërsinë time ka një botë të përbashkët njerëzore.

Është shumë interesant kompozicioni juaj dhe ndërthurja e narracionit. E keni qëllim në vetvete eksperimentin letrar apo ishte në funksion të idesë?

Kompozicioni i romaneve të mi, është kompozicioni i tregimeve që kam shkruar dikur. Por kjo nuk vjen si qëllim në vetvete. Kjo vjen natyrshëm. Ka lexues që më ndjekin prej vitesh, dhe nëse atyre do t’u jepnin një tregim që e kam shkruar unë, por pa emrin tim të shkruar poshtë tregimit, ata përsëri do ta gjenin se kush e ka shkruar. Besoj se kjo është ajo vetia unike e shkrimtarit, të cilën nuk mund t’ia vjedhësh dot, edhe po të përpiqesh. Ёshtë njëlloj si kaligrafia.
Ju kujtohet në fillore, kur mësuesja ju jepte disa katrorë për t’i ngjyrosur? E pra, nxënësi që ngjyroste jashtë vijës merrte notën katër. Unë dua të ngjyros një botë jashtë katrorëve. Katrorët më rrinë ngushtë.
Ne vijmë të gjithë nga një shoqëri e ngurtë. Unë kam punuar në disa biznese private, dhe gjithmonë e fshihja këtë anën time artistike, sepse shpesh në ambjente të tilla njerëzit kanë ndjeshmërinë e një kanibali ndaj artit. Megjithatë, edhe pse e fshihja këtë anë, ndodhte ndonjëherë kur eprori më jepte ndonjë punë për të bërë, dhe aty e nxirrte kokën kreativiteti im. E kryeja punën sipas mënyrës sime, gjë që e inatoste eprorin, i cili fillonte të më bërtiste si kisha guxuar të sfidoja udhëzimet e tij. Dhe këtu më kujtohet një thënie e Steve Jobs: “Unë punësoj një njeri inteligjent të më tregojë si bëhet puna, jo t’i tregoj unë atij si bëhet”. Tani më thoni, a ka ndonjë mundësi që në një shoqëri kaq të ngurtë si shoqëria shqiptare të lindin Steve Jobs-a? Për të lindur edhe mund të lindin, por për t’u bërë si ai dyshoj shumë. Që në shkollë dhe derisa del në jetë, një shoqëri e tillë ia pret me sopatë filizat e kreativitetit fëmijës. E lë si një trung të mërzitshëm gjithë klishe. Kështu ndodh edhe në letërsi. Sikur të tregoheshim të kujdesshëm, të mos ia prisnim me sopatë inovacionin dikujt që prodhon art, vetëm sepse ne vetë jemi mendjembyllur dhe tradicionalistë… Ku i dihet. Mund të kalojnë kohë dhe pas shekujsh të tërë mund të thuhet se artisti ka krijuar një rrymë të re. Kur lindi impresionizmi në Francë, piktorët e kësaj rryme nuk lejoheshin të ekspozonin në ekspozita shtetërore, sepse një metodikë e tillë konsiderohej e turpshme. Ndërsa sot, impresionistët jane ata që shiten me shifra marramendëse. Nuk ka hakmarrje më të mirë se kjo ndaj mendjembyllurve me sopatë në dorë.

Shqetësimi juaj është në këtë vepër një shqetësim që s’ka atdhe, por që i takon të gjithëve. A është libri një lloj përpjekje që publiku duhet të jetë më i ndërgjegjshëm?

Romani im nuk është një përpjekje. Romani im është një denoncim. Në këtë libër janë dy romane në një, dhe që të dyja temat që trajtohen të nxjerrin nga zona e rehatise. Të vënë në pikëpyetje shumë gjëra që ti më parë i ke marrë si të mirëqena, të bëjnë të mendosh me kokën tënde.
Ju kishit shkruar se romani ju dukej i këndshëm, ndoshta e kishit fjalën për stilin, e kuptoj që ishte shkruar me pozitivitet dhe ju falënderoj, por unë jam për zhdukjen e këtyre termave, “i këndshëm”, “i lezetshëm”, kur flitet për letërsinë. E këndshme është një çantë, një buzkuq, por jo një roman që denoncon një masakër.

Pse nuk jeni thelluar më shumë në linjën e dashurisë në këtë roman, që e lini disi të pezullt?

Kam thënë se në romanin e pare, “Bulevardi i Yjeve” unë nuk jam thelluar shumë në këtë linjë, jo në të dytin. Në romanin “Terma humanitarë si fjala bombardim” jam thelluar aq sa ia kam nxjerrë zorrët jashtë kësaj teme.
Sa për faktin që e kam lënë pezullt finalen, kjo vjen ngaqë nuk dua t’u jap opium lexuesve të mi me Happy-End-e.
Në një film anglez, me një skenar shumë elegant (dukej që skenari ishte dorë shkrimtari), kam dëgjuar një batutë interesante:
“Dashuria është si komunizmi; një ide e bukur, por e parealizueshme.
Besoj se tragjedia e dashurisë nis pikërisht aty, te Happy-End-i.

Çfarë shikoni si temat që duhet të jenë më tërheqëse për publikun shqiptar nga bota e letërsisë?

Duhet të jenë tërheqëse? Kjo fjala “duhet” te pyetja juaj nuk më rri mirë. Gjërat që na janë tërheqëse, nuk na janë të tilla se duhet… Shpesh kur na tërheq diçka ne nuk ia dimë shkakun pse na tërheq. Kjo nuk bëhet duke i vënë vetes pikësynime. Unë në romanin “Bulevardi i Yjeve”, kam trajtuar një temë si çmenduria, ndërsa te i dyti kam trajtuar Déja Vù-në. Unë nuk i zgjedh temat për të cilat shkruaj. Janë ato që më zgjedhin mua. Ёshtë si diçka që vjen nga lart, e pashpjegueshme. Ndonjëherë të ashtuquajturit kritikë, i japin vetes të drejtë të të qortojne se përse nuk shkruan për gjërat që ndodhin aktualisht në Shqipëri. A thua se kjo punë është me normë! Letërsia nuk është gazetari. Letërsia do kohë të fermentohet. Tharmi i romanit të fundit më është vërtitur në mendje për 6 vjet të tëra, derisa u ula dhe e shkrova. Nëse këta të ashtuquajtur akademikë kanë shije mediokre, ata s’mund të më detyrojnë ta ul nivelin tim artistik për të kënaqur dritëshkurtësinë e tyre. Dhe për më tepër, për të shkruar duhet të të ngacmojë diçka. Mua nuk më ngacmojnë fare pubet, djemtë me X7-ta dhe vajzat që shesin veten vetëm për të bërë një xhiro me makinë. Këto janë tema të mjera, që do ta mjeronin edhe një shkrimtar të madh. Përgjithësisht heronjtë e mi nuk i gjej në jetën e metropolit… kjo e fundit është një jetë e cekët, e varfër shpirtërisht, e shtirur, aspak empatike dhe plot me shkëlqim të rremë, që pak po ta gërvishtësh i del ndryshku.
Letërsia serioze do heronj të vërtetë. Letërsia nuk është spektakël. Dhe heronj të tillë, të vërtetë, në Shqipëri mund të gjesh vetëm në zonat që nuk i ka rrahur modernizmi.

Advertisements

Ti lexues ndihesh depresiv? Nuk beson se Korea e Veriut do sulmojë Amerikën? Ndihesh i demotivuar nga hiper-morali kapitalist pro-amerikan? Nuk e ke ndalur telekomandën te gurutë shpirtërore (Abc-ja, Klani), për të marrë dozën e përditshme të lumturisë? Nuk ke parë kryetaren e parlamentit me kapele mondane në madhësinë e një çadre shiu (për meshkuj), ndërsa në sfond dëgjohet zëri i përunjur i Papa Francesco-s, dhe disa gra atje rrotull me veshje  të thjesh tëqë bën grusht me kapelen e saj? (jo? nuk e ke parë? po çfar shikon ti njëherë?)

Ca dite më pas Papa Frencesco do t’u lante këmbët të burgosurve në burgun e minorenëve, mesazh që edhe ky bën grusht me kapelen dhe mondanitetin në përgjithësi… (apo mos kapelja…në Vatikan… shërben si rrufepritëse?)

Ti lexues vazhdontë ndihesh i demotivuar se lexove që Putin-i po rikthen heronjtë e punës socialiste? Nuk të duket e drejtë? Po? Jo? Çfar? Edhe ti je nje hero?… I punës kapitaliste? Një hero në të zezë që nuk figuron asgjëkundi, nje hero i padukshëm gati? Oh, po ti nuk duhet të ndihesh i shqetësuar për këtë, nëse, qoftë larg, një ditë të ndodh ndonjë gjë, nga pakujdesia apo ekzistenca (po aq e padukshme e sigurimit teknik në punë) edhe bustin, të padukshëm do të ta ndërtojnë…

Ti lexues ndihesh i agresionuar nga sugjerimet që të vijnë në facebook?

Sugjerime të llojit;

 – Lidhu me Edin!

– Bëji like Saliut!

– Ndiz lavatriçen,le t’i hedhim së bashku pak “Lenor” Ilirit!

– Psherëti me revistën”Anabel”!…

“Oh, boy”,suspence tani…

Në facebook më ndodh shpesh të më vijë ndonjë “notification” nën sloganin; – x-i bëri koment ne wall-in e y-it… “Notification” i cili duket se mban një ngarkesë të fshehur emocionale të llojit; – Po ti pse rri indiferent? Nuk e sheh çfar bëhet? Pse nuk bën dhe ti një koment? Koha të thërret! Ndrysho historinë!

Ndërkohë komenti të del përpara syve, edhe pse ti nuk ke dëshirë ta hapesh e te shohësh ç’ka shkruar friend-i yt atje për të ndryshuar historinë… (ndërsa ngarkesa emocionale, negative mbi indiferencën tënde prej individualisti vazhdon të të bërtasë përpara syve)

Nuk e di ç’i tha mendja Zuckerberg-ut në lidhje me ” notification”-et, ku ty të duket sikur po luan një triller (privacy-prishës), duke hapur pa dëshirë temat ku komenton friendi yt…

Kështu ndodhi një mbrëmje të vonë… përpara syve më doli lajmërimi se një mikja ime (Silda, do ma paguash këtë… por jo vetëm këtë, edhe reklamën gratis që po të bej J) kishte bërë një koment te revista “Anabel”, dhe mua nën qortesën e sloganit emocional mbi indiferencën, m’u desh ta lexoja…

Situata dukej tejet dramatike! Me të vërtetë një rast ku do të vinte turp nga vetja nëse do guxoje të qëndroje indiferent…

– Jemi dy vajza -shkruante letra që kishin nisur ato,

(apo që revista “Anabel”ia kishte dërguar vetes në formën e një monologu?)

– Me familje të rregullta dhe çdo gjë tjetër të rregullt,

(përjashto trurin mbase?)

– Por që,çuditërisht jemi përfshirë në “trekëndesha dashurie”,

(gjysma e së keqes që nuk janë trapezë… e këshillueshme që kjo fjalë të lexohet me vijë në mes kurdoqoftë e nevojshme)

– Histori që kanë nisur përpara se të njiheshim me njëra-tjetrën,

(eh, kur të bashkon halli, thuaj…),

– Njohëm gjysmat tona,

(sipas gjeometrisë…nuk i bie “çerekun”?)

– Njohëm dashurinë,

(më jepni një shami se nuk duroj dot më)

– Por me meshkuj të gabuar,

(po unë do dashuroj prapë/ dhe nuk do gaboj…)

– Meshkuj, të cilët duhet t’i ndajmë me të tjera; përkatësisht me të fejuarën dhe gruan…

(dhe unë që kujtova se janë ato që duhet t’i ndajnë ata me ju)

– Nuk donim që të ndodhte kështu,

(mbahuni ju lutem…  ç’fat i padrejtë!)

– Ishte e rastësishme njohja, dhe vazhdimi u bë i paevitueshëm,

(me siguri do t’u kenë vendosur ndonjë pistolete në kokë)

– Kemi rreth dy vjet që i përkushtohemi plotësisht këtyre mardhënieve të fshehta,

 (epo… komplimente që ende nuk ju kanë kapur në flagrancë!)

– Dhe pavarësisht përpjekjes për t’i lënë,

(oh, ç’vuajte mbi-njerëzore!)

– Ka qenë e pamundur,

(me siguri ju kanë marrë peng)

– Ata kurrë nuk dot’i lënë partneret e tyre, dhe këtë na e kanë bërë të qartë,

(sa mallëngjyese “ndershmëria” e tyre!),

– Po ashtu na kanë bërë të qartë që pa ne nuk mund të jetojnë,

(në sfond Alban Skënderaj duke qarë: dhe refuzooojnë/mendjen ta ndaaajnë),

– Jemi çdo sekondë pjesë e mendimeve të tyre, e ndjenjave të tyre, na dashurojnë siç i dashurojmë ne, me të njëjtin pasion,

(dhe asnjë neuron?)

– Por më e keqja është se nuk po gjejmë askund njeriun për të cilin kemi nevojë,

(“ato”► dashurojnë►ata”, nuk jetojnë dot pa → $”ata”, ndërkohë që kërkojnë “njeriune duhur”→ (€ )! Ndërsa; “ata”◄ dashurojnë ◄ “ato”, nukjetojne dot pa ≠”ato”, ndërkohë që vazhdojnë të jenë me gratë e tyre↔ (!!!) Ok, you don’t get it! Me either! ☻).

– Nuk ndjejmë për askënd tjetër,

(as për atë “të duhurin” që po e kërkoni me kaq ngulm?)

– E kemi të pamundur t’i kushtohemi një lidhje tjetër,

(provoni njëherë paralelpipedët… meqe trekëndëshat nuk dolën barabrinjës)

– Kjo situatë na ka bërë të gabojmë edhe më shumë, se në përpjekje për të gjetur dikë që të na plotësojë,

(tekat ekonomike përveç të tjerash?)

– Ka ndodhur që të kemi afruar njerëz të gabuar e të lëndoheshim dhe më shumë,

(epo nuk paska qenë trekëndësh atherë, paska qenë shumëkëndësh),

– Ne nuk duam të ngejmë pikëpyetje në këtë letër,

(ka ndonje “emotion”që shkul flokët këtu?)

– Sepse e kemi shumë të qartë çfar është e drejtë dhe çfar është e gabuar,

(vive l’illumination!)

– Por duam të tregojmë se sa dëme shkakton kjo lloj situate,

(8 Mars-ShënValentin; dhurata për gratë, dhurata për ju… )

– Kjo gjendje dëshpëruese,

(mos… vetëm nga dritarja… mos!)

– Dhe sa e vështirë është,

(po bukë ju japin atje ku ju mbajnë peng?)

– Që thjesht ta mbyllësh një histori të tillë të komplikuar…

(nga kjo përrallë mësuam që…)

Pikë!

Këtu mbaron dhe melodrama…

– Uhh… ç’m’u desh që e lexova – thash me vete… Ç’dilemë ekzistenciale!…

Hodha shpejtazi sytë mbi ndonjë postim tjetër në wall-in e kësaj reviste, lexova disa këshilla (ekzistenciale dhe këto) si përshembull se ç’duhet të bësh që të mos të të formohen rrathë poshtë syve dhe se si, ju vajza nuk duhet të dilni asnjëherë nga shtepia pa veshur këtë e atë… etj, etj… (!) Por fare mirë mund të dilni nga shtëpia pa neurone apo principe, siç bëjnë autoret e letrës në fjalë…

Me një fjalë, këshilla të llojit; – A mund ta ftoj fundin tënd për darkë? Po deshe mund të vish edheti… (Daniel Cliver-Bridget Jones).

Siç dhe mund të imagjinohet, pata një ndjesi bajate nga e gjithë kjo, dhe e mbylla facebook-un me të shpejtë…  pastaj si me magji, gjithçka nga situata gjeo-politike aktuale në vend sikur m’u iluminua;

Tani po e kuptoj nga i paska marrë këshillat për kapelen mondane, Jozefina

p.s

e keshtu pra, ti lexues, ti hero i padukshëm i realizmit të dukshëm kapitalist… pasi i harxhovetë gjitha psherëtimat e mundshme me këtë melodramë prej pene diletante … tani është koha që…

– Të lidhesh, pra,me Edin… Ç’pret akoma?

– T’i bësh “like”Saliut

– Dhe të mos harrosht’i hedhësh pak “Lenor” (ose klor… ose të dyja bashkë) Ilirit…

… gjithmonë…duke vazhduar të psherëtish sensualisht me mediokritetin “Anabel”…

Arlinda G.

Që kritikët e artit janë raca më e hidhët e species njerëzore, këtë e kam mësuar që në vitet e para të jetës.

Jo, jo, mos qeshni, kjo që po them është krejtësisht e vërtetë. Nëse do shihnit fytyrën time në këto çaste do kuptonit edhe gjithë serio-dramacitetin e çështjes në fjalë.

Ja ç’më ndodhi një ditë në kopësht në njërin nga ato vite të parë.

Kisha vizatuar një shtëpi. Kisha vizatuar muret, tjegullat dy ngjyrëshe; kafe e pjekur dhe një nuancë tjetër; e kafenjtë e çelët. Kisha vizatuar një mal, hënën që kishte nxjerrë kokën përgjumur mbi majën e tij, të mprehtë, me pak dëborë mbi krye që shndriste prej rrezeve të saj, të mekura, rrugicëzat përgjatë portës me kangjella, të gjitha të mbjella me lule përanash, një liqen brenda në oborr, disa varka prej letre që lundronin të pa-shqetësuara mbi ujin e tij, të qetë, të kthjellët në një ngjyrë midis së gjelbërtës dhe blusë, koliben e qenit, një kolovajzë, e pastaj një llambë që ndriçonte fort në mes të shtëpisë. Unë kisha qenë tepër e kujdesshme ta jepja qartë këtë ide duke i vizatuar edhe rrezet e dritës që shpërndante llamba andej-këtej brenda dhomës.

Kështu, pasi isha bindur se kisha bërë një kryevepër të mirëfilltë arti, (për këtë, askush prej shoqeve dhe shokëve të mi të kopështit nuk ma kalonte, ata  nuk dinin të kishin aq elementë në vizatimet e tyre) ja ku me erdhi edhe zhgënjimi. Plumb i rëndë, i cili pat qëlluar shumë shumë herë më i madh se atherë kur mësova që Plaku i Vitit të Ri nuk egzistonte dhe se qe vetëm një shpikje tinzare e të rriturve.

Pikërisht njëri prej këtyre të sipër-përmendurve, i cili vuri re rastësisht vizatimin tim, (ah këta të rriturit që s’pushojnë së shpikuri pafund gjëra), pasi e kqyri mirë e mirë nga të gjitha anët, e pasi e ktheu dhe letrën mbrapsht, sikur kushedi se ç’desh të zbulonte atje në faqen e pasme, më shprehu mendimin se vizatimi në përgjithësi i dukej i mirë, plot fantazi dhe ngjyra, vetëm se atij i dukej i pa-kuptimtë një element i tij.

Unë, padyshim hapa veshët dhe sytë fort për të mësuar se ku çalonte vizatimi. Pastaj ai më shpjegoi ngadalë, duke u përtypur, me atë cinzimin tipik prej të rrituri; të hidhët dhe kritik arti, se vendosja e llambës në vizatim i dukej krejt e pa-përshtatshme. Ai u nxitua të më bënte të qartë se unë kisha vizatuar pamjen e një shtëpie nga jashtë saj dhe jo nga brenda, pra, – në fjalë të thjeshta – tha ai, – nëse ti sheh një shtëpi vetëm nga jashtë, nuk ke si ta vësh re dhe llambën atje brenda, pasi nuk të lejojnë muret, dhe ti nuk ke vizatuar as dritare…

Ёshtë e tepërt të shpjegoj tronditjen dhe kapë-matjen prej gjithë asaj hidhtësie, por nuk e dhash veten. Me sytë e përshkëndritur prej inatit, dhe duke e parë të rriturin drejt e në sy, pa m’u dridhur qerpiku, ia ktheva me një ton shpërfillës se; “shtëpia ime i ka muret transparente”…

Pastaj shtova se “muret transparente lejojnë të duket gjithçka brenda shtëpisë”, – madje edhe rrezet që shpërndan llamba, – nxitova ta përforcoja mendimin, pas një çasti të vetëm pasigurie.

Unë doja të vazhdoja t’i shpjegoja atij, se në shtëpinë e vizatuar bënte shumë ngrohtë, paçka se dëbora e paktë në majën e malit vazhdonte të shndriste nën dritën e hënës. Por pastaj ndërova mendje. Ai nuk do e kuptonte dot këtë. Kur vjen fjala për çështje ngrohtësie këta të rriturit e hidhët dhe kritikë arti nuk janë gjëkundi. Ata se si ngatërohen, ashtu vetë, me këmbët e tyre brenda asaj llogjikës së tyre akull të ftohtë.

Menjëherë pas përgjigjes sime mbi muret transparente, i rrituri bëri një nënqeshje nëpër buzë, me shpupuriti flokët, pastaj shqiptoi nëpër dhëmbë; – e di që qenke “rafinato” ti…

Unë sigurisht që atherë nuk e dija ç’do të thoshte ajo fjalë, por nuk e dhash veten kurrsesi ta pyesja. Krenaria e “artistes së lënduar në sedër” prej faktit se “masa nuk ia kupton artin” nuk më lejoi ta pyesja.

-Po ti mos u shqetëso, – iu drejtova me mendje me një ton hakmarrës. – Unë  këtë do e mësoj në rrugë të tjera.

Ama për një gjë isha e sigurt, që ajo fjalë duhej të qe, mbase, si një si urë lidhëse midis diçkaje të mirë dhe diçkaje të keqe për mendjen time fëminore. Nuk e di pse ma dha atë ndjesi. Mbase qe thjesht instiktive. Është gjithmonë ajo shqisa e tepërt që më bën t’i marr me mend gjërat pa qenë fare e nevojshme të m’i shpjegojnë më parë.

Në një nga ditët në vazhdim, pasi pyeta të rriturit e tjerë se ç’do të thoshte fjala; “rafinato”, e pasi ata më dhanë ca shpjegime që nuk ma mbushën mendjen fare, pasi më pyetën më parë se ku e kisha dëgjuar, gjë që una refuzova t’ua pohoja se ma kishte thënë një kritik i hidhët, arti, sytë më shkuan aksidentalisht mbi nje etiketë shisheje, atje ku unë arrita të lexoja me mënyrën e rrokjëzuar, të një kopështareje që sapo ka mësuar të lexojë vetëm fjalë me shkronja shtypi ; “vaj i rafinuar me përmbajtje…” etj etj etj.

E lexova dhe e ri-lexova fjalën me mendje dhe me zë, pasta vrava e vrava mendjen se ç’lidhje duhej të kisha unë me vajin, i cili, ashtu si edhe unë ishte; “i rafinuar”….

Përpjekjet dështuan të gjitha, m’u duk se nuk kisha asgjë prej vaj ulliri, as prej atij të fabrikës dhe aq më pak prej atij të shtypurit me këmbë.

Më pas, në ditët në vazhdim, u duk se e harova zhgënjimin që pësova. Bota ime qe e mbushur plot me lojëra e ngjyra, dhe një qiell të bukur mbi krye, çdo herë që kthehesha dhe e shikoja apo i shkelja syrin.

Vetëm se ai më ri-kthehet herë pas here, netëve në formën e një ëndrre të çuditshme.

Atje, brenda ëndrrës, jam unë… E rritur… Brenda ëndrrës jam bërë një piktore e madhe… Jashtë saj, jo, të kuptohemi për këtë…

Sapo kam hapur një ekspozitë. Brenda sallës ka shumë njerëz; vizitorë që hyjnë e dalin, që flasin njëzëri, që diskutojnë.

Unë kam qëndruar në një cep dhe kundroj vëmendshëm gjithçka, por më shumë shprehjen e tyre, të fytyrës. Por nuk kuptoj pse pikturat e mia, janë vendosur të gjitha mbi ca mure të pa-suvatuar…

Ah po, me duket se harova të them më të rëndësishmen, nëpër muret e pa-suvatuar është varur e njëjta pikturë, në të gjitha ato. Ёshtë pikërisht vizatimi i shtëpisë me liqen, mal, hënë, varka letre dhe një llambë në mes.

Vizitorët vijnë e më përshëndesin. Ata më përgëzojnë më japin përshtypjet e tyre, pastaj vjen ai; çasti i tmerrshëm që më rraskapit e më bën ujë në djersë, teksa përpëlitem në shtrat, ndërsa ëndrra e pa-mëshirshme vazhdon.

Është ai çasti kur vizitorët, të gjithë, më bëjnë në fund të njëjtën pyetje; – pse është vendosur llamba në pikturë, në një kohë kur aty duket vetëm pamja e jashtme e shtëpisë?…- Si ka mundësi që ajo është aty, muret nuk e lejojnë të duket, dhe ti (këtu toni bëhet akuzues) nuk ke vizatuar as dritare…

Dhe unë e lodhur, u kthej të gjithëve aty për aty të njëjtën përgjigje inatçore; – se; “shtëpia që kam vizatuar unë i ka muret transparente”…

Pas kësaj ata tundin kokën në shenjë mosbesimi teksa vazhdojnë të vijnë vërdallë nëpër sallën me mure të pa-suvatuar.

Unë mbetem përballë pikturës, ndërsa shoh vazhdimisht nga dera me një ankth që më ngjitet deri në grykë e me shtërngon fort.

E kështu, edhe në epilogun ëndërr-përmbyllës, unë vazhdoj të shoh e lodhur nga dera me të njëjtën dilemë mbytëse në fyt, nëse ndonjëherë, në ndonjë çast, atje do të shfaqet dikush, një njeri që do t’arrijë ta kuptojë pikturën; “shtëpinë time, me llambë”, pa qenë e detyruar që më parë t’i jap shpjegimin tim, kryeneç mbi muret transparente…

Autograf nga John Fante

21 February, 2011

“Për Esther,
nga kurva e Hollywood-it, artisti i shitur, i përdali letrar, poeti i abortuar-skenaristi i dhier-puthadori i Paramount, që paguhet për të vjelltin e parfumosur të Dorothy Lamour.
– Me shpresën se një ditë do mund të shkruaj dedikime më pak të hidhura në ledhorin e një pune me të vërtetë të shkëlqyer.
Me dashuri… John Fante”
 
Shënim:
ky është një autograf që John Fante ia ka kushtuar një mikeshës së tij. Éshtë shkëputur nga parathënia e romanit “Pyesni pluhurin”, shkruar nga Astrit Cani, i cili është edhe përkthyesi i veprës.

Komente në kornizë

14 February, 2011

u.jpg

Pyetje për lexuesin

3 February, 2011

Meqë së fundmi, shumë njerëz më pyesin nëse do t’i kenë të përmbledhura të gjitha brenda një libri, poezitë e këtij blogu, doja të pyesja: ia vlen vërtet të botoj një libër me këto poezi?
 
Pres përulësisht përgjigjet tuaja, për të cilat, do të ishte e tepërt të ri-përsërisja që i vlerësoj shumë.
 
A.

Pa titull

25 September, 2010

 
Avionët lënë një vijë të mprehtë në qiell,
që çpon, tej për tej, vrundujt e reve,
si çpime hipnotike, dervishësh, që kërcejnë përreth flakës…
 
Po ti,
me cilin nga ata, u ngute me mjegullën?
me cilin prej tyre, i therre qiejt e mi?
 
©Arlinda G.
 
 
ag11.jpg 

.

20 September, 2010

http://www.youtube.com/v/DLr1oWjIC44

 

Poezi nga Ezra Pound

17 September, 2010

 
Ezra Pound
 
O brez tërësisht i vetëkënaqur
              dhe krejt i pa-rehatshëm!
Kam parë pikniqe peshkatarësh në diell
I kam parë me familje të ç’rregullta
Degjova shakatë e pahijshme
               dhe pash qeshjet e tyre dhëmbëplota.
Dhe jam më i lumtur se ju
Dhe ata qenë më të lumtur se unë:
Dhe peshqit notojnë në liqen
         e as rroba s’kanë me vete
 
 
Modele
 
Erinna është një nënë model,
Të bijtë s’ia kanë mësuar kurrë kurvëritë,
Edhe Lalage si nënë është ideale,
Fëmijët i ka të dhjamur e të lumtur.
 
Pasanikut Dives
 
E kush jam unë të të dënoj, o Dives,
Unë, që jam po aq i hidhëruar
Nga varfëria ime,
Sa ti nga pasuritë e kota?
 
(shkëputur nga antologjia e  poetëve amerikanë)